Hoa ngọc trâm (Trung Quốc)

Yến bãi Dao Trì A Mẫu gia
Nộn quỳnh phi thượng tử vân xa
Ngọc trâm lạc địa vô nhân thập
Hóa tác Giang Nam đệ nhất hoa
Hoàng Đình Kiên

Tàn tiệc Tây Vương Mẫu tại nhà
Quỳnh thơ xe tía cưỡi mây xa
Ngọc trâm rớt đất không người nhặt
Hóa tại Giang Nam đệ nhất hoa

Đây là hoa ngọc trâm trong văn hóa của người Trung Quốc. Hoa có tên khoa học là Hosta plantaginea, hoàn toàn khác hoa ngọc trâm của người Việt. Hoa ngọc trâm của Trung Quốc có một số truyền thuyết về nguồn gốc của hoa. Một trong những truyền thuyết đó là tiên nữ của Tây Vương Mẫu sau một buổi yến tiệc làm rớt cây trâm ngọc cài đầu xuống địa giới và hóa thành hoa ngọc trâm. Hoa ngọc trâm của Việt Nam không thấy có truyền thuyết nào. Tôi thấy hoa ngọc trâm của Trung Quốc giống cây trâm cài đầu hơn hoa ngọc trâm của Việt Nam, bởi vì đài hoa ngọc trâm Việt Nam cong veo, không thẳng. Hoa ngọc trâm của Trung Quốc có hương thơm, còn hoa ngọc trâm của Việt Nam lại hắc.

宴罷瑤池阿母家
嫩瓊飛上紫雲車
玉簪落地無人拾
化作江南第一花
黃庭堅

Hoa ngọc trâm

Anh tặng cho em hoa ngọc trâm
Hoa như ánh sáng, ngọc như mầm
Như cài trên tóc hoa trâm ngọc
Anh tặng cho em hoa ngọc trâm
Xuân Diệu

Người Việt chúng ta vẫn gọi hoa này là hoa ngọc trâm. Nhưng tôi cho rằng đó là một nhầm lẫn. Hoa có tên khoa học là Eucharis grandiflora. Hoa ngọc trâm thực sự phải là hoa thuộc chi Hosta. Phải giàu tưởng tượng lắm mới hình dung được bông hoa Eucharis grandiflora giống như một cái trâm cài đầu, trong khi đấy hoa Hosta plantaginea dễ thấy hình dạng của một cái trâm. Người Trung Quốc gọi hoa Hosta plantaginea là hoa ngọc trâm, trong khi đấy gọi hoa Eucharis grandiflora là hoa bách hợp hay hoa bạch hạc. Người Nhật cũng gọi hoa Eucharis grandiflora là hoa bách hợp. Tất nhiên tên gọi hoa của Trung Quốc, Nhật Bản không phải là chuẩn mực để người Viêt phải gọi theo, nhưng các tên gọi đều có nguồn gốc của chúng. Thông thường hoa bách hợp tương đương trong tiếng Việt là hoa huệ hay hoa loa kèn. Như vậy có thể gọi hoa là hoa huệ Amazon để lưu ký nguồn gốc bản địa của hoa hay hoa huệ ngọc trâm để giữ lại chút cố hữu của dân gian. Nhưng thói quen của dân gian là một điều rất khó thay đổi.

Hoa mộc vàng

Điểu minh giản
Nhân nhàn quế hoa lạc
Dạ tĩnh xuân sơn không
Nguyệt xuất kinh sơn điểu
Thời minh xuân giản trung
Vương Duy

Người nhàn hoa mộc rụng
Đêm tĩnh núi  xuân ngần
Trăng ló chim rừng hãi
Chốc kêu khe suối xuân

Tôi chưa từng nhìn thấy hoa mộc vàng (kim mộc tê) ở Việt Nam và không rõ ở Việt Nam có không. Tôi thấy hoa mộc vàng lần đầu tiên ở Nhật, một cây rất lớn, chi chít hoa và hương rất ngát, vào mùa thu. Gọi là hoa mộc vàng có thể kém chính xác vì màu hoa không hẳn vàng, hơi sậm đỏ, kiểu màu da cam. Hoa mộc vàng cùng một chi và loài với hoa mộc trắng (ngân mộc).

Bài thơ của Vương Duy như một bức tranh. Đẹp. Đêm trăng, thanh tĩnh, hoa mộc lặng lẽ rơi, chốc chốc có tiếng chim kêu giữa nước non đại ngàn. Có cảnh, có hoa, có trăng, có tiếng chim kêu. Ẩn sau đó là hương thơm ngát của hoa mộc. Bài thơ không viết về mùi hương, nhưng mùi hương đẫm cả bài thơ. Nhàn! Sao cứ phải bận rộn lao đao mà bỏ qua những giây phút diệu kỳ như vậy của thiên nhiên?

鳥鳴澗
人閒桂花落
夜靜春山空
月出驚山鳥
時鳴春澗中
王維

Hoa mộc

Trời sinh vật vuỗn bằng người
Nếu được thơm tho thiếu tốt tươi
Ắt có hay đòi thửa phận
Chẳng yêu thì chớ nữa chi cười
Nguyễn Trãi

Hoa mộc (hay còn gọi là mộc tê) có tên khoa học là Osmanthus fragrans. Hoa mộc ở Việt Nam thường có màu ngà (ảnh trên), trong khi đấy ở nước ngoài lại rất trắng (ảnh dưới). Nhà tôi có hai cây hoa mộc trồng trong chậu, còi cọc nhưng năm nào cũng ra hoa. Khác với hoa mộc ở nước ngoài, hương thoảng tận mũi, tôi phải nhắm mắt lại mới cảm được hương hoa mộc nhà tôi. Hương hoa mộc rất nhẹ nhàng, thơm dìu dịu. Đôi khi dịch thơ Đường, tôi dịch mộc tê thành cây quế, một cách dịch rất sai, vì mộc tê và quế thuộc các họ khác nhau. Người Trung Quốc gọi hoa mộc là quế hoa, nhưng không phải là hoa của cây quế chi Cinnamomum. Thành ra quế hoa dịch ra tiếng Việt phải là hoa mộc, chứ không phải là hoa quế.

Hải đường

Hải đường mơn mởn cành tơ
Ngày xuân càng gió càng mưa càng nồng
Nguyễn Du

Tôi không biết Nguyễn Du nói tới hoa hải đường là nói tới hoa hải đường nào. Có hoa hải đường của chi Malus, có hoa hải đường của chi Chaenomeles, có hoa hải đường của chi Camellia. Hoa hải đường của Việt Nam là hoa Camellia amplexicaulis, một loại cây bản địa của miền Bắc Việt Nam. Hoa trong ảnh trên là hoa hải đường của Việt Nam, Camellia amplexicaulis. Đấy là cây hoa của nhà tôi, trồng trong chậu, không lớn, năm nay chỉ nở có một bông. Có lần tôi nói tôi cứ đợi chờ ngày mưa xem hoa hải đường như thế nào, nhưng toàn quên hoặc không gặp trời mưa. Sáng nay dậy thấy những hạt mưa nhỏ đọng lại trên cánh hoa hải đường, đành coi là hoa hải đường dưới mưa. Hoa hải đường của Việt Nam lẽ ra phải gọi là hoa trà, nhưng dân gian toàn gọi là hải đường. Có lẽ vì tôn trọng nguồn gốc tên gọi của người Việt, mà người Nhật gọi hoa hải đường của Việt Nam là "hải đường xuân", tức là hoa xuân hải đường hay hoa trà hải đường. Hoa hải đường của Việt Nam ít cánh hơn hoa trà thường thấy ở Nhật, bông hoa hơi thuôn dài, không tròn dẹt và cánh hoa không quăn. Không biết có phải tại khí hậu Việt Nam không lạnh nên cánh hoa không quăn lại không. Hoa hải đường Việt Nam không có hương. Với hoa hải đường tôi từng hạnh ngộ với cả 3 loài, Malus, Chaenomeles và Camellia. Không biết đó có phải là duyên?

Không được lùi bước!

Quan sát vụ việc liên quan tới ông Cao Minh Quang, Thứ trưởng Bộ Y tế, gần đây bị Ủy ban Kiểm tra TW Đảng kỷ luật, tôi thấy có một vụ việc cực kỳ nguy hiểm và nghiêm trọng. Đó là chuyện một khối lượng lớn tiền chất ma túy hiện nay đang ở đâu? Trước đây báo Tuổi trẻ đã có bài điều tra về chuyện tiền chất ma túy nhưng hiện nay không rõ còn tiếp tục theo đuổi vụ việc này nữa không? Tôi cho rằng đây là vụ việc nghiêm trọng bậc nhất đối với xã hội ta hiện nay, đặc biệt có liên quan mật thiết đối với thế hệ thanh niên, cho nên cho dù vụ việc có nguy hiểm tới đâu, có hay không do các tổ chức ngầm với những vòi bạch tuộc của chúng, động chạm hay có liên quan tới tầng lớp chính trị cao tới đâu, truyền thông cũng không được lùi bước. Truyền thông phải có trách nhiệm điều tra và trả lời được câu hỏi khối lượng lớn tiền chất ma túy đấy đã đi đâu và hiện giờ đang ở đâu? Tôi hy vọng các nhà báo không đánh mất lương tâm của mình cho dù vụ việc có nguy hiểm và khó khăn tới đâu.

Bão trong tách trà

Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dự thảo thông tư dạy tiếng Hoa cấp tiểu học và trung học cơ sở không khéo lại gây sóng gió trong chén trà nếu không giải thích kỹ. Thực ra đây là một việc hết sức bình thường, vì tiếng Hoa trong dự thảo không phải để dạy cho tất cả các lớp tiểu học và trung học cơ sở, mà là để dạy cho các lớp tiểu học và trung học cơ sở cho người Hoa, kiểu như các tiếng Tày, Nùng... cho các dân tộc Tày, Nùng... Không có gì mà phải ầm ĩ. Xét về mặt ích lợi, chuyện đưa tiếng Hoa vào cấp tiểu học và trung học cơ sở đem lại ích lợi nhiều hơn là để người Hoa tự dạy cho con em họ tiếng Hoa, bởi vì chương trình của mình đưa vào dạy sẽ không những giảm thiểu được ảnh hưởng bất lợi của văn hóa Đại Hán trong các lớp tiếng Hoa của người Hoa mà còn kiểm soát được kiến thức giảng dạy cho con em người Hoa. Ở Q.5 TPHCM tôi thấy nhiều người nói tiếng Hoa và nếu để người Hoa tự dạy cho con em họ tiếng Hoa thì chưa chắc đã hay.

Tuy vậy, khi xem bản dự thảo tôi có một ý kiến: tiếng Hoa phải được dạy theo chữ phồn thể. Bản dự thảo sử dụng chữ giản thể theo tôi không những không nên mà còn không phù hợp với đa số người Hoa ở Việt Nam, và mặt khác nên tách mối liên hệ giữa người Hoa ở Việt Nam với Trung Quốc đại lục.