Đại quách cúc

Đây là một loại cúc khác với cúc quản và cúc hậu, có tên gọi là "đại quách" (oodukami). Loại cúc này phần tâm hoa cánh hoa cuộn vào giữa. Kiểu cánh hoa cúc cuộn lại dễ có liên tưởng không được đẹp lắm trong văn hóa xa xưa của Nhật.

Ransetsu có bài haiku sau:

Ki-giku shira-giku sono hoka no nawa nakumo gana

và bản dịch của tôi:

Cúc trắng, cúc vàng
những tên nào khác
không có nữa

Đối với Ransetsu cúc vàng, cúc trắng là hai loại cúc đẹp nhất. Khi chưa biết hoa cúc thì dễ tưởng rằng hoa cúc nào cũng tuyệt mỹ. Nhưng một khi đã biết tới hoa cúc thì dưới gầm trời này lại có hoa cúc nào tuyệt mỹ hơn cúc trắng, cúc vàng. Khi đọc bài haiku này tôi chợt nhớ tới lời của Ngô Thì Nhậm: "Ta thường nghĩ, người bình thường có bốn điều không thể biết đó là: chơi hoa châu lan không biết thơm, uống chè Long tỉnh không biết ngon, nghe khúc điệu cung đình không biết vui, đọc thơ Cầm sắt không biết hay. Bởi vì bốn cái ấy thanh cao quá, không thích hợp với người thường vậy. Tuy vậy, đó là nói chưa biết mà thôi. Còn khi đã biết rồi, thì ở dưới trời này, những cái gọi là hoa, là trà, là khúc, là thơ, có cái gì lại cao diệu hơn được những cái ấy".  So với Ngô Thì Nhậm, tôi chỉ cảm được bài thơ Cầm sắt. Hoa châu lan có hương thế nào tôi không biết. Uống trà Long tỉnh, tôi không cảm được vị ngon của nó. Còn khúc điệu cung đình thế nào thật là mờ mịt. Vậy thì làm sao mà cảm được những điều cao diệu để mà viết ra?

Nhưng với hoa cúc có được bao nhiêu người biết thưởng thức hoa?

Dâu dại

Thật ra tôi không biết tên gọi cây này trong tiếng Việt là gì. Tên tiếng Anh là false strawberry hay snake strawberry. Người Nhật và Trung Quốc đều gọi là "xà môi". Cái tên Hán tự này khó nghe, nên tôi gọi là "dâu dại". Cách gọi này không được hay lắm vì có khá nhiều loại "dâu dại" khác nhau, có thể lẫn lộn. Quả trông rất giống quả dâu tây, nhưng nhỏ hơn. Không biết mùi vị như thế nào vì tôi không dám thử. Không thấy ai hái cả nên tôi nghĩ là có thể không ăn được. Cây này cũng chỉ là một loại cây cỏ, mọc hoang dại trong đám cỏ. Lúc mới trông tôi đã nhầm hoa dâu dại này với hoa "thâm sơn kim mai" (Potentilla matsumurae). Tên khoa học của cây dâu dại này là Duchesnea chrysantha hay Potentilla indica. Cũng có thể gọi là "kim mai" vì cùng chi Potentilla.

Hattori Ransetsu có bài haiku sau:

hebi-ichigo hankyuu sagete meotozure

Một bản dịch tiếng Anh trong quyển A history of haiku của R. H. Blyth:

Snake-strawberries
Carrying small bows
Husband and wife together

Còn đây là bản dịch của tôi:

Dâu dại
Mang cung nỏ
Vợ chồng đi cùng nhau

Bài haiku này hơi lạ. Câu đầu tiên là những quả dâu dại, không liên kết ngữ pháp với phần còn lại của bài haiku. Dâu dại ở đây mang hàm ý là nơi hoang dã, nơi có hai vợ chồng cùng đi săn bắn với nhau. Một hình ảnh cô đọng giữa một nơi hoang vắng. Ở đây phải thấy rằng quả dâu dại rất nhỏ, nằm rất sát mặt đất, tuy có màu đỏ dễ nhận thấy, nhưng không nhìn kỹ cũng khó thấy. Hạnh phúc của cặp vợ chồng đi săn cũng vậy, có thể dễ thấy nhưng không tinh ý thì không thấy. Bài haiku này chỉ có hình ảnh, nhưng các hình ảnh lại liên kết với nhau trong các ý nghĩa ẩn giấu, như hạnh phúc không lồ lộ ra ngoài.