Bài mới

Nhận xét mới

Showing posts with label issa. Show all posts
Showing posts with label issa. Show all posts

Haiku

 photo buom1_zps549c06dc.jpg

蝶とんで我身も塵のたぐひ哉
cho tonde waga mi mo chiri no tagui kana
Issa

Cánh bướm chập chờn
thân tôi
cũng là cát bụi


Haiku

薮原や何の因果で残る菊
yabu hara ya nanno inga de nokoru kiku
Issa

Đồng cỏ hoang
nhân quả nào
hoa cúc vẫn còn đây?

Một bông cúc vẫn còn sót lại giữa đồng cỏ mênh mang. Đấy có phải là nhân duyên? Nhân duyên của bông cúc, của đồng cỏ hay của nhà thơ, người nhận ra một bông cúc còn sót lại?

Hà Nội mùa hạ chói chang, không thấy hoa nở. Nghe nói sen đang đua nở ở hồ Tây, nhưng đường xa khuất nẻo. Thôi đợi mùa thu về để "lưu đắc khô hà thính vũ thanh" vậy. Tôi lánh trần ai đi rất xa / Bâng khuâng sao lạnh ánh trăng tà / Ngày mai hứa hẹn bừng hương cỏ / Tôi sẽ say nằm ngủ dưới hoa.

Haiku

我星はひとりかも寝ん天の川
waga hoshi wa hitori ka mo nen ama no kawa
Issa

Ngôi sao của tôi
cũng ngủ một mình sao?
Ngân hà

Tôi không biết làm sao có thể chụp được bầu trời sao và dải Ngân hà vắt ngang đó. Những đêm mùa hạ là những đêm trời sao lung linh nhất. Thành phố thời hiện đại làm giảm sự lấp lánh của trời sao vì ô nhiễm phông sáng. Có lẽ chỉ còn những vùng rừng núi là trời sao vẫn như thưở nào. Khi tôi nhìn thấy một ngôi sao thì đó là hình ảnh của ngàn năm ánh sáng trước. Ngàn năm trước tôi ở đâu trong kiếp nào giữa ba vạn thế giới này? Hay ngôi sao đấy chính là tôi của ngàn năm trước, giờ tái hợp trong một nhất thể vốn là một từ thưở ban đầu? 

Điếu lan

 photo dieulan_zps7d677fdb.jpg

蘭の香や異国のやうに三ケの月
ran no ka ya ikoku no yau ni mika no tsuki
Issa

Hương lan
trăng câu liêm
trong mưa đêm tha hương

Chlorophytum comosum, tôi gọi là điếu lan, dân gian còn gọi là mẫu tử hay lục thảo. Điếu lan là tên gọi của người Trung Quốc. Sở dĩ có tên gọi như vậy vì cây trổ hoa hay ra cây con theo một nhánh mọc riêng trông giống như chiếc cần câu. Hoa điếu lan nhỏ và tàn ngay. Cây này rất dễ trồng và tác dụng lọc không khí rất tốt.

Trăng câu liêm là trăng mùng ba. Một mảnh trăng treo cong cong trong mưa đêm ở nơi tha hương. Mảnh trăng nhạt nhòa, không sắc nét. Những hình ảnh, âm thanh và nỗi hoài hương, tất cả đều không rõ ràng nhưng lại khắc sâu trong tâm khảm. Hương lan cũng như vậy. Rất khó xác định và mù mờ, nhưng lại không thể nhạt phai. 

"Một mảnh trăng treo suốt canh thâu ... trăng đã ngả ngang đầu", dường như mảnh trăng treo hay có mối liên hệ với xa cách, "người đi xa có nhớ, là nhớ ai ngồi trông cánh chim trời". "Kẻ nơi viễn xứ, người khuê phụ / Đâu chốn tương tư chẳng não lòng".

Lục đạo (1)

Photobucket

夕月や鍋の中にて鳴田にし
yuzuki ya nabe no naka nite naku tanishi
Issa

Trăng đêm
trong nồi đồng
ốc kêu

Lục đạo là sáu con đường luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, atula, người và tiên (trời). Issa có những chùm haiku về lục đạo.

Con đường địa ngục được Issa liên tưởng tới những con ốc đang kêu trong chiếc nồi đồng đang đun. Giữa những tiếng kêu đau khổ đấy là một vầng trăng đêm thanh tịnh, câm lặng, dõi theo chiếc nồi đồng và những con ốc. Là nghiệp, là nhân quả, là viên mãn?

Con đường ngạ quỷ là một kẻ đang khát, muốn uống nước nhưng ngay cả những giọt sương cũng ở nơi xa cách. Hoa bay là một vẻ đẹp. "Phong phiêu vạn điểm". Nhưng ở con đường này, cái đẹp đang diễn ra ở trước mắt phải lùi sau nỗi đói khát trần trụi đang dày vò.

Con đường súc sinh là nỗi bất tri. Hoa bay đẹp là thế, như là Phật là Pháp, nhưng không làm sao cảm thụ được cái đẹp đấy. Bất tri là một nỗi niềm không thể giải thích được bởi vì ở trạng thái súc sinh.

Con đường atula là nỗi ồn ào, những niềm vui ngắn ngủi. Không còn vẻ đẹp lôi cuốn của hoa bay, giờ chỉ còn bóng hoa đổ xuống. Dưới bóng của cái đẹp, không phải là cái đẹp chân thực, ảo vọng của chân là một nỗi niềm mong manh, thoắt đến, thoắt đi.

Con đường cõi người là nỗi chìm đắm vào cái đẹp nhận thức được. Những con người trong đám hoa, ngơ ngẩn, sung sướng với vẻ đẹp của hoa, tới lui trong đám hoa nhưng không làm sao thoát ra được. Khác ba cõi trước, khi cái đẹp tồn tại ngoài ý thức, ở cõi người cái đẹp ở trong ý thức.

Con đường tiên, dường như bài haiku này không phải về cõi tiên, nhưng tôi muốn liên tưởng như vậy. Một vòng tròn khép kín. Tiên chỉ là một cõi ngay trên địa ngục và nối với địa ngục thành sáu con đường khép kín của toàn thể chúng sinh.    

Lục đạo (2)

Photobucket

ちる花や呑みたい水も遠がすみ
chiru hana ya nomitaki mizu mo toogasumi
Issa

Hoa bay
  khát nước
sương móc xa vời

Lục đạo (3)

Photobucket

ちる花に仏とも法ともしらぬ哉
chiru hana ni butsu tomo nori tomo shiranu kana
Issa

Trong đám hoa bay
cả Phật và cả Pháp
bất tri


Lục đạo (4)

Photobucket

穴一のあなかしましや花の陰
ana ichi no ana kashimashi ya hana no kage
Issa

Đáo lỗ
lỗ ồn ào
bóng hoa


Lục đạo (5)

Photobucket

さく花の中にうごめく衆生哉
saku hana no naka ni ugomeku shujou kana
Issa

Giữa đám hoa nở
ngọ nguậy
chúng sinh


Lục đạo (6)

Photobucket

世の中は地獄の上の花見哉
yo no naka wa jigoku no ue no hanami kana
Issa

Trong thế giới này
trên địa ngục
ngắm hoa


Trời thu

Photobucket

行秋やすでに御釈迦は京の空
yuku aki ya sude ni oshaka wa kyo no sora
Issa

Mùa thu tận
đã có Phật
trời Kinh đô


Tứ bình


Photobucket

門口の櫻を雲のはしめ哉
kadoguchi no sakura o kumo no hajime kana
Buson

Cổng nhà
hoa anh đào nở
mây khởi đầu xa


Photobucket

葉桜や昔の人と立咄
hazakura ya mukashi no hito to ritsu hanashi
Shiki

Anh đào trổ lá
người xưa
đứng hàn huyên


Photobucket

風色やしどろに植ゑし庭の秋
kazairo ya shidoro ni ueshi niwa no aki
Basho

Màu của gió
trồng loạn xạ
sân vườn thu


Photobucket

大雪の我家なればぞ花の春
oyuki no waga ie nareba zo hana no haru
Issa 

Đại tuyết
nhà tôi trở thành
mùa xuân của hoa


Dưới tán hoa

Photobucket

斯う活て居るも不思議ぞ花の陰
Ko ikite iru mo fushigi zo hana no kage
Issa

Kỳ diệu thay
sinh hoạt thế này
trong bóng hoa

Bụi hải đường này rất lạ. Giữa ba cụm hải đường là một cây lê hoa trắng. Không hiểu chúng mọc tự nhiên như vậy hay người ta trồng chúng như thế.
 
Tôi nhớ tới câu thơ của Đinh Hùng: "Tôi lánh trần ai đi rất xa / Bâng khuâng sao lạnh ánh trăng tà / Ngày mai hứa hẹn bừng hương cỏ / Tôi sẽ say nằm ngủ dưới hoa". Cuộc sống sinh hoạt dưới bóng hoa như một Đào Nguyên cách xa trần tục. Một giấc mộng dưới hoa. Proust đi tìm thời gian đã mất dưới bóng những cô gái tuổi hoa. Hoa là hình tượng cho những thanh nữ với những đặc tính sắc đẹp, hương vị và dịu dàng. Dưới bóng hoa, dưới bóng những cô gái tuổi hoa là một. Nhưng đó chẳng bao giờ là hiện tại, chỉ là ký ức của thời gian đã mất.

Haiku

Photobucket

なむあみだ仏の方より鳴蚊哉
Namu Amida Butsu no kata yori naku ka kana
Issa

Từ phương
Nam mô A di đà Phật
tiếng muỗi kêu


Haiku


用なしは我と葎ぞ時鳥

yo nashi wa ware to mugura zo hototogisu
Issa

Vô dụng là ta
và cả quả ké
xác nhận tiếng cúc cu

Hoa trà

Photobucket

日の目見ぬ冬の椿の咲にけり
Hi no me minu fuyu no tsubaki no saki ni keri
Issa

Không thấy mặt trời
cây trà mùa đông
vẫn nở hoa

Tôi nhớ tới bài thơ Những con cá mùa đông của Brodsky mà tôi đã từng dịch. Nơi tăm tối, không ánh mặt trời, những bông hoa vẫn nở. Đó là hy vọng. Tôi đang đọc Bốn mùa, Trời và đất của Marai Sandor. Tôi không biết Marai có viết mục từ Hy vọng không, nhưng tôi không tìm thấy. Không có ebook thật là một điều khó chịu, cái cảm giác không thật chắc chắn hay nỗi bực dọc có mà không thấy. Nhưng Hy vọng là của mùa nào, thuộc về trời hay thuộc về đất?

Chuồn chuồn

Photobucket

遠山が目玉にうつるとんぼ哉
Toyama ga medama ni utsuru tombo kana
Issa

Viễn sơn
ánh trong mắt ngọc
chuồn chuồn


Trăng huyết

Photobucket

人の世は月もなやませたまいけり
Hito no yo wa tsuki mo nayamase tamai keri
Issa

Cõi người
cả vầng trăng
cũng khổ não

Năm nay nhìn thấy trăng huyết, không biết có điềm gì không. Năm ngoái không nhìn thấy. Nhớ lại câu thơ của Vũ Hoàng Chương:

Một vầng trăng huyết
Rụng đỏ kinh kỳ
Rượu thơ dừng gót lưu ly
Sớm, nổi mây thành cố quận
Chiều, lên khói ải biên thùy
Nửa giấc chiêm bao tuổi vàng Nghiêu Thuấn
Ta nằm nghe đời xuống bước suy vi


Chiều thu

Photobucket

又人にかけ抜れけり秋の暮
mata hito ni kakenukare keri aki no kure
Issa

Lại một người nữa
vượt qua
chiều thu


Cánh đồng

Photobucket

君が田も我田も同じ青み哉
Kimi ga ta mo waga ta mo onaji aomi kana
Issa

Ruộng của anh
ruộng của tôi
cùng xanh cả

Bài haiku này được cho rằng đã thể hiện hoàn cảnh của chính Issa. Issa không có ruộng đất. Mãi đến khi 53 tuổi, ông mới có thửa ruộng của mình. Cái cảm giác được sở hữu đó không làm tách biệt màu xanh như nhau của đồng ruộng. Song bài haiku không giới hạn chật hẹp trong ý tứ đó. Tôi nhớ tới bài thơ trong sách giáo khoa lớp một mà tôi đã từng được học: "Lũy tre xanh xanh / Làng tôi làng anh / Cùng giống nhau nhỉ / Có mái nhà tranh / Có người cày cấy / Nuôi tôi và anh". Mấy chục năm rồi tôi vẫn còn nhớ những câu thơ như vậy. Cánh đồng lúa ở đâu cũng giống nhau, đẹp và gợi nhiều cảm xúc, như là ký ức, như là thân quen, cả khi còn xanh, lẫn khi đã chín.