Thời đại đòi hỏi

    Thời đại đòi hỏi

Thời đại đòi hỏi chúng ta hát
và cắt cụt lưỡi của chúng ta.
Thời đại đòi hỏi chúng ta tràn tới
và tọng nút chặn ngay.
Thời đại đòi hỏi chúng ta nhảy múa
và kẹp chúng ta trong quần sắt.
Và cuối cùng thời đại bị chuyển giao
như cứt nó đòi hỏi.
      Paris 1922
      Ernest Hemingway

Bài thơ này của Hemingway cũng nằm trong số những bài thơ cất tiếng của một Thế hệ Bỏ đi. Thật kỳ lạ thơ của Hemingway hình như chưa có ai dịch ra tiếng Việt.

    The Age Demanded

The age demanded that we sing
and cut away our tongue.
The age demanded that we flow
and hammered in the bung.
The age demanded that we dance
and jammed us into iron pants.
And in the end the age was handed
the sort of shit it demanded.
         Paris 1922
         Ernest Hemingway

Đội quân sốc

            Đội quân sốc

Những con người sung sướng đi đến cái chết
Nhưng họ không phải là những người
Hành quân
Nhiều năm
Thẳng ra mặt trận.
Những người này đi vài lần
Và đã ra đi
Để lại một di sản, bài ca tục tĩu.

         Paris 1922
         Ernest Hemingway

Hemingway không chỉ viết văn xuôi. Ông còn viết thơ. Bài thơ này nằm trong chùm bài thơ Hemingway làm trong thời gian ở Paris, ngay sau Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Bài thơ của một Thế hệ Bỏ đi. Di sản của những người lính hành quân ra mặt trận là bài ca tục tĩu. Bài ca tục tĩu là những gì để lại rất "người". 

      Shock Troops

Men went happily to death
But they were not the men
Who marched
For years
Up to the line.
These rode a few times
And were gone
Leaving a heritage of obscene song.

      Paris 1922
      Ernest Hemingway

Tất cả các quân đội đều giống nhau

Tất cả các quân đội đều giống nhau
Điều công khai là danh tiếng
Các khẩu pháo tạo ra cùng một thứ tiếng nổ quen thuộc
Lòng dũng cảm là thuộc tính của các chàng trai
Những người lính già đều có cặp mắt mỏi mệt
Những người lính đều nghe cùng những lời lừa dối quen thuộc
Những xác chết luôn có ruồi bâu
     Paris 1922
     Ernest Hemingway

Hemingway viết bài thơ này ở Paris, sau khi Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất kết thúc ít lâu. Hemingway gia nhập quân đội ngay lúc còn rất trẻ, vừa mới 18 tuổi đã tham gia vào cuộc chiến vĩ đại của thế giới. Năm 1921 Hemingway tham gia nhóm "những người bohemian trẻ tuổi", một cộng đồng văn học xa xứ, góp phần cất lên tiếng nói của thế hệ mình, một Thế hệ Bỏ đi (Lost Generation). Tâm lý thất vọng và phản chiến có thể thấy trong các tác phẩm của Hemingway trong thời gian này. Bài thơ này và bài Sa trường nằm trong chùm các bài thơ viết về chiến tranh trong thời gian đấy. Trong Giã từ vũ khí, Hemingway viết: "Tôi không thấy gì là thiêng liêng cả. Những điều người ta gọi là quang vinh thì không có gì là quang vinh cả. Nhưng sự hy sinh thì giống như những lò mổ lợn ở Chicago chỉ khác là thịt chỉ dùng để chôn đi thôi. Có nhiều danh từ người ta không thể nào chịu đựng được khi nghe và cuối cùng chỉ có những danh từ địa phương là còn giữ được đúng ý nghĩa của nó. Cả những con số, cùng với những ngày tháng năm cũng thế. Với những tên địa phương người ta còn thấy có một chút ý nghĩa. Còn những danh từ trừu tượng như vinh quang, danh dự, dũng cảm hay thiêng liêng đều là những tiếng thô bỉ so với những danh từ cụ thể như tên làng mạc, số các con đường, tên những con sông, số các tiểu đoàn và ngày tháng năm". Tôi chợt nhớ tới Hemingway vì nhớ tới câu văn này của ông "những danh từ trừu tượng như vinh quang, danh dự, dũng cảm hay thiêng liêng đều là những tiếng thô bỉ" và nhiều khi chúng ta phải chịu đựng những sự thô bỉ như vậy. Chẳng biết phải làm sao.

All armies are the same
Publicity is fame
Artillery makes the same old noise
Valor is an attribute of boys
Old soldiers all have tired eyes
All soldiers hear the same old lies
Dead bodies have always drawn flies
    Paris 1922

     Ernest Hemingway

Champs D'Honneur

         Sa trường

Những người lính chẳng bao giờ chết đẹp
Cây thập giá đánh dấu những nơi - 
Những thập giá bằng gỗ chỗ họ ngã xuống
Cắm xuống trên mặt họ.
Những người lính nhào xuống, sặc sụa và co rúm -
Cả thế gian gầm rú đỏ và đen
Những người lính nghẹt thở trong hào chiến
Nín thở qua suốt cả cuộc tấn công.

          Ernest Hemingway

Tôi chợt nhớ bài thơ Champs D'Honneur của Hemingway, và thử dịch nó. Bài thơ viết về những người lính ngã xuống trong chiến tranh. Như một đối nghịch với cái tên Champs D'Honneur, bãi chiến trường vinh danh những người anh hùng của chiến trận, bài thơ lại nói những người lính chẳng bao giờ chết đẹp, tức chết một cách anh dũng. Những kiểu hy sinh "máu anh tuôn theo lửa đạn cầu vồng" chỉ là những hình tượng văn học tưởng tượng mang tính ngợi ca. Ngợi ca cái chết đẹp của những người lính không đem lại mỹ cảm về những cái chết đấy. Nó biến những người lính thành một thứ siêu phàm, thần thánh, ở trên, ở ngoài và xa lạ với con người, tức là một kiểu "phi nhân". Bài thơ của Hemingway rất "người". "Đường vinh quang xây xác quân thù ... Tiến mau ra sa trường", đường vinh quang - sa trường này có lẽ cũng chính là khái niệm Champs D'Honneur. Tôi không biết có điển cố văn học phương Đông nào nói về sa trường - đường vinh quang không. Phương Đông thường nói về sa trường - đường công hầu hơn. Theo một cách hiểu nào đó, ở phương Đông công hầu là vinh quang.

    Champs D'Honneur

Soldiers never do die well
Crosses mark the places -
Wooden crosses where they fell
Stuck above their faces.
Soldiers pitch and cough and twitch -
All the world roars red and black
Soldiers smother in a ditch
Choking through the whole attack.

    Ernest Hemingway