Đông A

Buổi sáng tuyết

2012-01-29T23:03:00.001+07:00

柴垣に小鳥あつまるゆきのあさ
Shibagaki ni kotori atsumaru yuki no asa
Ryokan

Trên rặng rào
những con chim non đậu
buổi sáng tuyết

You can work it out

2012-01-27T13:18:00.001+07:00

Life is very short, and there's no time
For fussing and fighting, my friend.
I have always thought that it's a crime,
So I will ask you once again.

Try to see it my way,
Only time will tell if I am right or I am wrong.
While you see it your way
There's a chance that we might fall apart before too long.
The Beatle

Kinh đô

2012-01-24T00:48:00.001+07:00

京にても京なつかしやほととぎす
Kyo nite mo kyo natsukashi ya hototogisu
Basho

Ở Kinh đô
mà nhớ Kinh đô
tiếng cuốc

Bài haiku của Basho dường như giống như câu thơ của Nguyễn Bính "Ở Ngự viên mà nhớ Ngự viên", lại như không; không phải chỉ vì tiếng tử quy đột vang lên khác với "Nhọc nhằn tiếng cú trong thanh vắng", mà vì Kinh đô vẫn còn đây, còn Ngự viên chỉ còn lại mỗi cái tên. Bài haiku của Basho khiến nhớ tới bài haiku của Buson "Ngày mưa / Kinh đô xa cách / ngồi nhà với hoa đào". Bài thơ của Nguyễn Bính viết vào mùa thu, bài haiku của Buson vào mùa xuân, còn bài của Basho vào mùa hè vì có tiếng cuốc kêu. Mùa xuân không có tử quy. Chắc không phải vậy. Mùa xuân tử quy không kêu, hay mùa xuân không có ai thức khuya để nghe được tiếng tử quy.

Mộng

2012-01-21T19:17:00.001+07:00

君や蝶我や荘子が夢心
Kimi ya cho ware ya Soji ga yume-gokoro
Basho

Người là bướm
ta là Trang tử
trái tim mơ

Hoa lê

2012-01-20T17:15:00.001+07:00

Phách ngọt đàn say nệm khói êm
Tiếng ta buồn nổi giữa chừng đêm
Nao nao khói biếc hài thương nữ
Trở gối hoa lê rụng trắng thềm
Vũ Hoàng Chương

Hoa lê có vẻ giống như mai, hạnh, mận, đào, nhưng kỳ thực lê không cùng một chi với mai, hạnh, mận, đào. Lê thuộc chi Pyrus. Ở Việt Nam có hai loại lê: lê và moóc cọp. Trong văn chương, hoa lê hay được dùng để ám thị người con gái đẹp. Lê, mai, hạnh, mận, đào, mỗi hoa mỗi vẻ, và đều khoe sắc vào mùa xuân. Không có hoa đẹp nhất, không có hoa xấu nhất, tuy mai được xếp đầu bảng quần phương, chỉ do nở sớm nhất. Landau phân loại phụ nữ làm 3 loại: đẹp, kháu và duyên. Đối với Landau không có phụ nữ xấu, thô và vô duyên. Tôi thấy hoa cũng vậy.

Hoa mận

2012-01-19T20:26:00.001+07:00

Xuân Tứ
Thảo sắc thanh thanh liễu sắc hoàng
Đào hoa lịch loạn lý hoa hương
Đông phong bất vị xuy sầu khứ
Xuân nhật thiên năng nhạ hận trường
Giả Chí

Cỏ cứ xanh xanh liễu cứ vàng
Đào bay loạn xạ mận bay hương
Gió đông chẳng giúp xua sầu được
Xuân tới càng thêm hận vấn vương

Hoa mận có vẻ giống hoa mai và hoa đào bạch. Ít nhất về mặt ngôn ngữ trong tiếng Anh có khó khăn nhất định để phân biệt mận và mai. Hoa mận cánh đơn, hoa mai cũng có loại cánh đơn và hoa đào bạch cánh kép. Hoa mận có đài hoa dài hơn hoa mai và hoa đào. Cây mận có tên khoa học là Prunus salicina.

Sớm đào, trưa lý, đêm hồng phấn
Tuyết hạnh, sương quỳnh, máu đỗ quyên
Nguyễn Bính

Có vẻ như Nguyễn Bính viết toàn tên hoa. Tôi vẫn chưa rõ hồng phấn là hoa gì. Tôi không nghĩ là hoa hồng màu hồng phấn. Tôi không có ảnh hoa quỳnh. Đào, lý (mận), hạnh, đỗ quyên đều đã điểm.

春思
草色青青柳色黃
桃花歷亂李花香
東風不為吹愁去
春日偏能惹恨長
賈至

Hoa mai

2012-01-18T18:01:00.001+07:00

梅が香に追ひもどさるる寒さかな　
ume ga ka ni oimodosaruru samusa kana
Basho

Hương mai
hút người lại
lạnh

Hoa mai (hoa mơ), hoa mận, hoa đào tất nhiên khác nhau, tuy chúng thuộc cùng một chi Prunus. Tuy nhiên trong tiếng Anh mai hay mận đều được gọi là plum [apricot là hạnh (mơ)], cho nên rất dễ xảy ra dịch hoa mai thành hoa mận. Tiếng Việt rất hay vừa gọi là mai, vừa gọi là mơ. Mơ có thể là âm Hán Việt cổ. Mơ lại trùng âm với giấc mơ. Tiếng Nhật mai và giấc mơ âm cũng gần giống nhau: ume và yume. Mai và mộng có phải như vậy không?

Mai được coi là biểu tượng của người quân tử. Quân tử là một khái niệm thú vị, đi cùng tiểu nhân thành một cặp đối nghịch. Đặc điểm của quân tử là không mặc định, ấn định hay bất biến. Có thể nhờ tu dưỡng mà trưởng thành thành quân tử. Quân tử có đồng nhất với trí thức? Điều này có thể tùy thuộc vào định nghĩa, nhưng ít nhất quân tử có đối nghịch tiểu nhân, còn trí thức không thấy có. Trí thức là một khái niệm vô bổ nhất trần đời. Nó phụ thuộc vào việc người ta định ra nó như thế nào, nhưng bởi vì không có đối chứng cho nó nên định nghĩa về nó giống như một thứ cao su, co giãn thoải mái, khớp đâu cũng được. Thành ra người bảo có, người nói không, ỏm tỏi như một đám mù sờ voi. Nhưng điều buồn cười nhất là đa số những người nói về trí thức đều tự nhận mình không phải là trí thức. Điều này có vẻ như kiểu lão nông bàn về nhà thiên văn, và nhà thiên văn bàn về nông dân. Trước thế kỷ 18 toàn thể nhân loại không có khái niệm trí thức. Vậy chẳng lẽ mấy nghìn năm toàn nhân loại sống trong tăm tối và chỉ khi có cái được gọi là trí thức thì thế giới mới bừng sáng hay sao? Để tránh cái nghịch lý lịch sử này định nghĩa trí thức lại được co kéo sao cho có vẻ trùm lên lịch sử, nhưng nhìn thế nào cũng thấy không lòi đầu thì lòi chân hay tay. Ví dụ như trí thức không thể đồng nhất với quân tử vì không có cặp tiểu nhân đi cùng. Một thực thể nếu đã tồn tại thì nó không phụ thuộc vào bất kỳ định nghĩa nào hay nhận thức nào. Người nông dân, không cần bất cứ ai đưa ra định nghĩa về nông dân, đều biết mình một cách chắc chắn và xác quyết là nông dân. Người trí thức, nếu như có cũng sẽ phải như vậy, tự biết mình một cách chắc chắn và xác quyết là trí thức. Phạm Thị Hoài vừa có bài về "đối lập trung thành", cũng giống như "trí thức phò chính thống" trước đây, tôi xếp vào dạng vô bổ, cũng như các kiểu định nghĩa trí thức của ông Chu Hảo. Khi nào người ta thích bàn về trí thức? Quan sát ông Chu Hảo và bà Phạm Thị Hoài tôi rút ra một kết luận (à la confirmation bias): khi không còn khả năng hay năng lực làm đúng chuyên môn mà đáng lẽ họ vốn phải làm. Phạm Thị Hoài không còn khả năng viết văn, ông Chu Hảo đã từ lâu vất hòn gạch gõ cửa là nghiên cứu vật lý rồi. Vẽ ma quái bao giờ cũng dễ và không cần tới năng lực.

Bài haiku của Basho nói về hương hoa mai. Hoa mai không nồng, hương rất thoảng, như một làn hơi lạnh thuần khiết. Ô trọc không bao giờ có thể nhận ra hương mai.

Toán sơ cấp và toán cao cấp

2012-01-17T15:57:00.001+07:00

Phát biểu của GS Ngô Việt Trung có vẻ mỉa mai, mát mẻ quá. Coi bộ sẽ khó đây, mai sau sẽ có đối chứng, so sánh giữa kinh phí và kết quả nghiên cứu giữa viện cao cấp và sơ cấp này. Không cẩn thận sẽ bị ăn chửi là chỉ biết ăn tiền thuế của dân thì nhục.

"GS Ngô Việt Trung,Viện trưởng Viện Toán học:“Tương lai con em chúng ta sẽ không ra nước ngoài làm”
Ngày xưa chúng ta chỉ có một Viện, nay có thêm Viện Toán cao cấp. Các anh em ở Viện Toán, đặc biệt các anh em trẻ có lẽ chúng ta sẽ chuyển qua làm Toán sơ cấp.
Toán sơ cấp và Toán cao cấp tôi nghĩ là cũng quan trọng đều quan trọng cả. Hai viện sẽ phối hợp để hoàn thành sứ mạng của mình. Tuy nhiên, Viện Toán cao cấp ở chỗ kinh phí gấp nhiều lần Viện Toán sơ cấp. Cùng với đó, cơ chế linh hoạt, độc lập tự chủ là niềm mơ ước của những người làm khoa học cơ bản.
Tôi hy vọng các nhà lãnh đạo có sự quyết tâm, ý chí hơn nữa trong đẩy mạnh nền khoa học xứng với tầm vóc đất nước và làm thế nào để con em chúng ta không phải ra nước ngoài làm việc mà ở lại phục vụ cho đất nước chúng ta."

Cá

2012-01-16T21:22:00.001+07:00

古井戸や蚊に飛ぶ魚の音闇し
Furu ido ya ka ni tobu uo no oto yami shi
Buson

Giếng cũ
phi vào muỗi
tiếng cá âm u

Bài haiku này mường tượng như bài haiku nổi tiếng của Basho: Ao cũ / con ếch nhảy vào / tiếng nước, lại như bài haiku của chính Buson: Tiếng muỗi kêu / bông kim ngân / mỗi khi rơi xuống. Cảm xúc tinh tế thuần nhất ngưng đọng trong một khoảnh khắc chớp mắt của những sự kiện tiến triển theo đúng một trật tự tự nhiên.

Đào bạch

2012-01-15T20:22:00.000+07:00

Một đóa hoa đào khéo tốt tươi
Cách xuân mơn mởn thấy xuân cười
Đông phong ắt có tình chăng nữa
Kín tiễn mùi hương dễ động người
Nguyễn Trãi

Cô bán cây hoa ở phiên chợ Mơ gọi là hoa mơ. Nhưng tôi nhìn thì thấy đó là hoa đào, đào bạch. Giống mai cánh hoa hoặc đơn giản hoặc phức tạp hơn. Khách đến nhà lại khen cây hoa mận đẹp. Tôi chỉ còn biết cười trừ, chẳng biết sao nữa.

Nghĩ về hoa đào

2012-01-15T16:37:00.001+07:00

Tôi chưa bao giờ thấy cách chơi hoa của người Việt hay. Mỗi khi Tết đến mỗi nhà lại mua một cành đào hay cây đào trồng trong chậu mang về bày biện trong nhà. Được mấy ngày Tết rồi lại vất đi. Người Việt thiếu cảm giác tri kỷ với hoa. Tôi thấy hoa đào đẹp là ở số nhiều. Một rừng đào, một góc công viên đào hay một phố đào sẽ đẹp hơn rất nhiều một cây đào trong một căn phòng chật hẹp. Dường như người Việt thưởng hoa theo kiểu ích kỷ: sở hữu riêng. Và vì vậy nó trở nên tù túng, thiếu khoáng đạt. Tất nhiên ở đây có vấn đề của thời tiết. Nếu để tự nhiên đào không nở hoa vào đúng dịp Tết, trừ những cây đào ở miền sơn cước phía Bắc. Do vậy để hoa đào nở đúng dịp Tết người ta phải hãm đào bằng kỹ thuật thiến đào, tuốt lá. Đào trồng nơi công cộng khó có thể áp dụng kỹ thuật hãm đào được đồng loạt. Song cũng chẳng có lý do gì cứ nhất thiết phải thưởng thức hoa đào vào đúng dịp Tết. Ngắm hoa đào nở trước Tết, như một kiểu hàn mai cũng đâu có kém gì.

Không biết từ khi nào có tục chơi hoa đào như ngày nay. Tôi thấy Nguyễn Du viết "đào hoa đào diệp lạc phân phân", hoa lá đào rơi rụng tả tơi thì thấy thời đấy đào vẫn trồng tự nhiên ở một góc sân hay khoảnh vườn. Ôi nếu có một vườn đào thì mới tuyệt làm sao! Vì chỉ có ở những nơi đấy mới có thể cảm nhận được "nhân diện đào hoa tương ánh hồng".

Landau nói về chế độ Xô Viết

2012-01-14T17:37:00.001+07:00

Từ hồ sơ giải mật của KGB (Ủy ban An ninh Quốc gia Liên Xô) về Landau có thể thấy không chỉ quan điểm của Landau về nền khoa học của Liên Xô mà còn cả quan điểm của ông về chế độ Xô Viết. Những nhận xét sau về chế độ Xô Viết của Landau được dịch từ hồ sơ giải mật của KGB:

Chế độ của chúng ta, như tôi thấy từ năm 1937, hoàn toàn chắc chắn là một chế độ phát xít và nó giữ nguyên như vậy, và đơn giản nó không thể thay đổi. Bởi vậy vấn đề nằm ở hai thứ. Thứ nhất là trong một chừng mực nào đó trong chế độ phát xít đó có thể có những cải cách tốt hơn... Thứ hai, tôi cho rằng, cái chế độ đó sẽ luôn luôn bị lung lay. Tôi cho rằng chừng nào cái chế độ đó còn tồn tại, không bao giờ có thể ấp ủ niềm hy vọng rằng nó sẽ đem tới những điều gì đó tốt hơn, ngay cả khi điều đó buồn cười. Tôi không trông mong vào những điều như vậy.

Chế độ của chúng ta là chế độ của tầng lớp quan lại, của tầng lớp quan liêu. Tôi bác bỏ chế độ của chúng ta là chế độ xã hội chủ nghĩa, bởi vì phương tiện sản xuất không thuộc về nhân dân, mà thuộc về bọn quan liêu.

Tôi cho rằng như thế này: nếu như chế độ của chúng ta được xóa bỏ một cách hòa bình, không quan trọng bằng cách mạng hay bằng diễn biến, thế nào cũng được, thì chiến tranh nói chung sẽ không xảy ra. Không có phát xít thì không có chiến tranh.

Lenin là tên phát xít đầu tiên. Điều đó rõ ràng.

Chúng ta có những tên phát xít từ đầu tới chân. Chúng có thể có tư tưởng tự do nhiều hơn hay ít hơn, nhưng tư tưởng phát xít luôn có trong chúng. Nhưng điều tôi cho là kỳ diệu là điều huyền thoại Jesus sẽ chết.

Landau nói về nền khoa học Xô Viết

2012-01-13T22:57:00.001+07:00

Landau là nhà vật lý thiên tài đặc biệt của Liên Xô, có rất nhiều đóng góp to lớn cho vật lý, đặc biệt trong lĩnh vực vật lý các chất đông đặc. Ông được trao tặng giải thưởng Nobel năm 1962 về lý thuyết siêu chảy của heli. Có lẽ ít ai ngờ tới, bên cạnh lĩnh vực khoa học, Landau còn là một người quan tâm tới những vấn đề chính trị và xã hội của đất nước Liên Xô lúc bấy giờ. Năm 1938, khi Stalin đang ở trên đỉnh cao quyền lực tuyệt đối, Landau đã tham gia viết truyền đơn kêu gọi nhân dân lật đổ chế độ Stalin mà tờ truyền đơn gọi là chế độ phát xít. Truyền đơn chưa được rải thì ông và những người chủ xướng đã bị cơ quan an ninh của Liên Xô bắt giữ. Nhờ nỗ lực viết thư xin của Kapitsa (nhà vật lý Xô Viết, giải thưởng Nobel năm 1978) và Bohr (nhà vật lý Đan Mạch, giải thưởng Nobel 1922), một năm sau Landau được thả. Vụ truyền đơn cho thấy Landau là một nhà khoa học cực kỳ dũng cảm, và trên phương diện nào đấy hơi lý tưởng và đã nhìn ra bản chất của quyền lực Stalin. Bên cạnh đấy, vụ truyền đơn cũng cho thấy bản lĩnh của Stalin và chế độ của ông. Stalin không thèm tính sổ đối với bọn khoa học trói gà không chặt, chỉ giỏi miệng lưỡi. Năm 1992 một hồ sơ của cơ quan an ninh Liên Xô (KGB) về Landau được giải mật và lúc đấy công luận mới biết Landau bị cơ quan an ninh Liên Xô theo dõi chặt chẽ, ghi lại những lời nói của ông bằng cả hai cách: đặt máy nghe lén và dùng chỉ điểm. Mặc dù chính quyền Liên Xô biết rõ tư tưởng bất mãn và thù ghét chế độ của Landau, nhưng nhà nước Xô Viết tuyệt nhiên không làm gì ông, chỉ không cho ông xuất ngoại, và rất đặc biệt vẫn ưu ái ông bằng những giải thưởng và danh hiệu cao quý nhất như ba lần giải thưởng Stalin, một lần giải thưởng Lenin (giải thưởng Stalin cũng là giải thưởng Lenin, nhưng ở thời gian Stalin trị vì), Anh hùng Lao động. Những nhận xét sau của Landau về nền khoa học Liên Xô được dịch từ hồ sơ giải mật của KGB, do KGB thu thập:

Nền khoa hoc ở chỗ chúng ta hoàn toàn đĩ điếm, và ở mức độ lớn hơn nhiều so với ở nước ngoài, ở đó dù sao đi nữa các nhà khoa học vẫn có tự do nhất định nào đấy.
Hèn hạ là đặc điểm nổi trội không chỉ của các nhà khoa học, mà còn của cả các nhà phê bình, các nhà văn, nhà báo, phóng viên, đó là đĩ điếm và hèn mạt. Người ta trả tiền cho họ và vì vậy họ làm những thứ mà bề trên lệnh xuống.
Ở chỗ chúng ta người ta không hiểu và cũng không quí khoa học, nhưng cũng chẳng có gì đáng phải ngạc nhiên, bởi vì nó được bọn phó mộc, phó cối, phó cạo lãnh đạo. Không có không gian cho cá tính khoa học. Các hướng nghiên cứu được độc đoán đưa ra từ trên xuống.
Cái lối yêu nước đã làm hại nền khoa học của chúng ta. Chúng ta càng bị tách rời khỏi các nhà khoa học phương Tây và mất liên hệ với những nhà khoa học và kỹ thuật tiên tiến.

Đêm tuyết

2012-01-09T18:42:00.001+07:00

雪と雪今宵師走の名月か
Yuki to yuki koyoi shiwasu no meigetsu ka?
Basho

Tuyết với tuyết
đêm nay
trăng rằm tháng chạp ư?

Tôi sống như con chim cúc cu trên chiếc đồng hồ...

2012-01-08T01:33:00.001+07:00

Tôi sống như con chim cúc cu trên chiếc đồng hồ
Không ghen tị những con chim trong rừng núi
Người ta lên dây và tôi hót cúc cu
Có biết không, cái phận đời như thế
Chỉ đối với quân thù là tôi có thể
Mong chúng bị sống vậy mà thôi
1911
Anna Akhmatova

Я живу, как кукушка в часах,
Не завидую птицам в лесах.
Заведут - и кукую.
Знаешь, долю такую
Лишь врагу
Пожелать я могу.
1911
Анна Ахматова

Vịnh trăng trong giếng

2012-01-07T17:48:00.001+07:00

Sơn tịch vịnh tỉnh trung nguyệt

Sơn tăng tham nguyệt sắc
Tinh cấp nhất bình trung
Đáo tự phương ưng giác
Bình khuynh nguyệt diệc không
Lý Khuê Báo

Đêm trên núi vịnh trăng trong giếng

Sư núi mê trăng đẹp
Múc đầy vào một ang
Mang về phòng mới biết
Ang cạn vẫn không trăng

Lưu đày

2012-01-04T20:56:00.001+07:00

Hôm nay đọc trang blog mới mở của Phạm Thị Hoài mới biết bà đã 9 năm nay không được về Việt Nam. Tôi không biết về cá nhân bà Phạm Thị Hoài, nhưng nghĩ rằng bà không phải là người tỵ nạn chính trị. Có thể bà đã có quốc tịch khác và đã thôi quốc tịch Việt Nam. Cũng có thể bà vẫn còn giữ quốc tịch Việt Nam. Trong bất kỳ trường hợp nào, tôi không biết lý do vì sao mà bà không được về Việt Nam. Nhưng linh cảm của tôi cho thấy rằng Phạm Thị Hoài không được về Việt Nam không phải do lý do cá nhân từ bà, kiểu như bà không muốn nhìn quê hương đất nước nữa hay không có điều kiện về tài chính, sức khỏe, tinh thần hay thời gian để về Việt Nam. Tôi đoán rằng chính quyền Việt Nam đã cấm cửa Phạm Thị Hoài về Việt Nam. Nếu phỏng đoán của tôi là đúng thì đấy là một cuộc lưu đày. Một cuộc lưu đày đã 9 năm và vẫn chưa biết chừng nào nó mới kết thúc.

Tôi nghĩ về những con người khác, những người Việt Nam, có thể vẫn còn hay đã thôi quốc tịch Việt Nam, vẫn đi về đất nước thường xuyên. Tôi tự hỏi họ có biết có một con người đã 9 năm nay không được về Việt Nam? Và những chuyến đi về của họ đấy có pha vị đắng thân phận con người của cá nhân khác không? Nếu quê hương như một phần thưởng ban phát cho những ai ngoan ngoãn vâng lời và đóng cửa với những ai bướng bỉnh thì cái chế độ tạo ra phần thưởng đấy thật là bỉ ổi và kinh tởm.

Tôi nhớ tới Skacel, nhà thơ Tiệp Khắc thời xã hội chủ nghĩa. Ông muốn lấy nỗi buồn của ông mang đi thật xa, xây một ngôi nhà bằng chính nỗi buồn của ông và giam mình ở trong đấy suốt 300 năm. Skacel tự lưu đày mình trên quê hương của ông trong nỗi buồn sâu thẳm. Ông mất đúng 10 ngày trước khi những chùm chìa khóa leng keng vang lên trên khắp con đường ở Praha, chưa xong cái thời hạn 300 năm dầu chỉ còn 10 ngày không định trước được.

PS:
Nhắc tới Phạm Thị Hoài tự nhiên nhớ tới chuyện tôi ngửi văn. Tới giờ tôi vẫn không biết cái mũi của tôi như thế nào, mặc dù chuỵện Cô gái Đồ Long đã kết thúc.

Đâu có kém miếng!

2012-01-02T21:26:00.001+07:00

Đặt cục gạch ở đây, sẽ viết sau.

Vừa mới đây tôi viết về bài trả lời phỏng vấn của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang thì hôm nay có ngay Thông điệp đầu năm của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Ôi giời ơi, tôi hoang mang quá, không hiểu thế nào thì được gọi là thông điệp đầu năm đây. Nghe như văn kiện, nghị quyết gì đấy của Đảng. Bây giờ mọi người đã thấy những điều tôi viết ở bài về trả lời phỏng vấn của ông Trương Tấn Sang chưa?

Mà lạ thật sao dạo này hình như các vị lãnh đạo tối cao đang "chạy đua" "quan hệ công chúng" hay sao?

Tin không hay

2012-01-02T15:13:00.001+07:00

Báo Thanh niên đưa tin nhà báo Hoàng Khương vừa bị khởi tố và bắt tạm giam. Năm mới vừa sang đã có tin không hay rồi. Cách đây ít lâu tôi có viết cách nhìn của tôi về chuyện nhà báo Hoàng Khương. Giờ nghĩ phân vân không biết bài viết có quá nghiêm khắc không? Phân vân không biết có phải tại vì không thu thẻ nhà báo nên dẫn tới chuyện hôm nay không? Phân vân không biết có phải vì một số người tưởng điều 100 của bộ luật tố tụng hình sự, mà không biết điều 101 ngay sau đấy nên dẫn tới chuyện hôm nay? Giờ xem ai có thể giỏi cãi đây?

Đám kền kền rỉa xác chết bao giờ cũng giỏi và ầm ĩ, nhưng chỉ cần con chó đớp gió cho một phát là cả bầy cụp đuôi lặng thinh bay mất. Đấy là đặc điểm có thể quan sát thấy trong tự nhiên.

PS:
Tội đưa hối lộ có nhất thiết phải có bằng chứng vụ lợi không? Bộ Luật Hình sự của Việt Nam quy định tội đưa hối lộ theo chỉ dấu của tội nhận hối lộ (điều 289), có nghĩa là nếu tội nhận hối lộ đã định hình thì chủ thể đưa hối lộ tạo thành tội đưa hối lộ, bởi vì tội nhận hối lộ không thể có nếu không có chủ thể đưa hối lộ. Điều 279 của Bộ Luật Hình sự quy định: "Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác dưới bất kỳ hình thức nào có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới mười triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ, thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm". Như vậy có thể thấy tội nhận hối lộ được xác quyết không nhất thiết phải có yếu tố vụ lợi, mà chỉ cần "theo yêu cầu của người đưa hối lộ" là đủ, bất kể yêu cầu đó có tạo ra lợi ích cho người nhận lẫn người đưa hay không. Do vậy khi tội nhận hối lộ đã xác định thì người đưa hối lộ phạm vào tội đưa hối lộ, không phụ thuộc vào chuyện đưa hối lộ đấy có mang lại lợi ích nào không cho anh ta.

Đôi khi tôi cảm thấy nhiều luật sư không hiểu chính xác luật, không những đã tư vấn không đúng cho thân chủ khiến thân chủ lựa chọn hành xử không có lợi cho mình, mà còn tạo ra những hiểu biết không chính xác về pháp luật cho nhiều người khác.

Vậy hành vi của nhà báo Hoàng Khương có gây nguy hiểm cho xã hội không? Có. Thứ nhất, nó phá vỡ thiết chế pháp luật của quốc gia. Thứ hai, nó gây tổn hại nhất định cho xã hội. Để đào tạo được một chiến sĩ công an, xã hội đã phải bỏ ra những chi phí nhất định. Chuyện đặt bẫy hay gợi ý để nhận hối lộ đã tạo ra tổn thất về những chi phí đấy. Chuyện không đơn thuần đã là làm trong sạch lực lượng công an, bởi vì chuyện đó không giải quyết được những nguyên nhân cốt lõi. Chuyện này cũng giống như chuyện đặt bẫy dùng gái đẹp để quyến rũ nhà sư phạm giới. Nhà sư phạm giới, tất nhiên là phạm giới, không biện hộ được, nhưng nếu không đặt bẫy thì chưa chắc nhà sư đã phạm giới. Chỉ vì tu tập của nhà sư chưa đủ, và đặt bẫy chính là tạo một chướng nghiệp. Lỗi sẽ không chỉ do chính nhà sư, mà còn chính do người đã đặt bẫy đã hủy hoại công quả tu tập của nhà sư. Mặt khác, nếu xã hội chấp nhận những hành vi vượt qua ranh giới của luật pháp nhân danh công bằng, xã hội, hay số đông thì sẽ lặp lại chính vấn đề trong Tội ác và hình phạt. Vấn đề rất kinh điển. Nếu đã không thể nhân danh công bằng hay xã hội để giết một kẻ xấu xa như trong Tội ác và hình phạt, thì cũng không thể nhân danh lợi ích của xã hội hay làm trong sạch lực lượng công an để biện hộ cho hành vi vượt quá giới hạn cho phép của luật pháp. Ở trong những tình thế nhất định, chỉ có thể dùng cận nhân tình để thể tất thôi. Nhưng khi đã buộc phải sử dụng tới luật pháp thì cận nhân tình cũng không còn dùng được nữa.

Tôi nghĩ chính những người đã không tước thẻ nhà báo đã đẩy nhà báo Hoàng Khương vào vòng lao lý. Bởi vì một khi cơ sự đã xảy ra thì những người có liên quan phải đặt cho mình câu hỏi: định giải quyết chuyện xảy ra bằng cận nhân tình hay bằng luật pháp? Nếu đã chọn giải pháp luật pháp thì sự việc hôm nay tất nhiên là một chuyện dĩ nhiên.

Hoa năm mới

2012-01-01T16:13:00.001+07:00

雪花の返報なれや花の雪
Yuki bana no henpou nare ya hana no yuki
Mitoku

Hoa tuyết
hẳn là một báo đáp
tuyết hoa

Tương tận dạ

2011-12-31T20:00:00.001+07:00

Nhất niên tương tận dạ
Vạn lý vị quy nhân
Đái Thúc Luân

Nhìn những mùa thu đi

2011-12-30T18:44:00.001+07:00

Nhìn những lần thu đi
tay trơn buồn ôm nuối tiếc
Nghe gió lạnh về đêm
hai mươi sầu dâng mắt biếc
Thương cho người rồi lạnh lùng riêng
Trịnh Công Sơn

Chủ tịch Trương Tấn Sang trình diễn

2011-12-29T23:08:00.001+07:00

Chủ tịch nước Trương Tấn Sang có bài trả lời phỏng vấn TTXVN. Đây quả là một màn trình diễn trước công chúng. So với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, trong quan hệ công chúng Chủ tịch Trương Tấn Sang thông minh và tài năng hơn hẳn. Ông cũng tỏ ra nổi trội hơn những người tiền nhiệm. Có thể so sánh bài phỏng vấn năm nay của ông Trương Tấn Sang với bài phỏng vấn năm ngoái của ông Nguyễn Minh Triết. Tư duy khác hẳn. Ông Trương Tấn Sang rất khéo khoe thành tích của mình mà không lộ, chê Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng kém cỏi mà lời chê lại không hiện ra. Sáu nhiệm vụ mà Chủ tịch nước nói tới thực sự cho thấy ông như là một Tổng thống.Trong quan hệ công chúng, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chỉ có vài miếng quê mùa, dùi đục chấm mắm cáy và làm trò cười cho thiên hạ.

Vấn đề đầu tiên ông Trương Tấn Sang đề cập tới là ngoại giao. Điều này cho thấy ông Sang rất khôn, bởi vì thành tích ngoại giao của ông Sang trong năm vừa qua nổi trội, hơn hẳn cả ông Nguyễn Phú Trọng lẫn Nguyễn Tấn Dũng cùng với ông Nguyễn Sinh Hùng cộng lại. Trên lĩnh vực ngoại giao, ba ông kia chỉ như là những cái bóng mờ nhạt bên cạnh một con người năng nổ. Ông Sang không sang Trung Quốc, nhưng cuộc gặp gỡ của ông Sang với ông Hồ Cẩm Đào, cho thấy hiệu quả hoạt động ngoại giao của ông Sang. Tốt đẹp khoe ra và lại thực nữa. Nhớ năm ngoái ông Nguyễn Tấn Dũng phải đợi ông Vũ Khiêu khen cho có tướng đẹp, đúng là một quả làm trò cười cho thiên hạ.

Tiếp theo ông Sang đề cập tới vấn đề kinh tế. Đây quả là một đòn đau cho Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Ai đời làm Thủ tướng mà cứ phải để Bộ Chính trị cầm tay, chỉ việc bằng Kết luận 02. Năm ngoái ông Dũng cũng bị cầm tay, chỉ việc, năm nay cũng không khá hơn. Ông Sang nói thế này: "Với sự nỗ lực phấn đấu vượt bậc, năng động sáng tạo của toàn dân, của cả hệ thống chính trị và đội ngũ doanh nghiệp, dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, quản lý có hiệu quả của Nhà nước...", tuyệt nhiên không nhắc gì tới Chính phủ, cho thấy thành tích về kinh tế là do Đảng và Nhà nước, còn Chính phủ cứ như là không tồn tại. Tiếp theo ông Sang nói về tư pháp và quốc phòng. Tuyệt đối không một từ nói tới Chính phủ. Quả là một tay thâm.

Mà cũng phải thôi, Chính phủ với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng có làm gì ra hồn đâu. Chẳng nhẽ lại nói về Vinashin, xăng dầu, điện, bauxite... Có lẽ nói đến Chính phủ hay Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng là nói tới những điều đáng xấu hổ, nên đón năm mới, ông Trương Tấn Sang cũng như mọi người, không ai muốn nói tới.

Bài phỏng vấn của ông Trương Tấn Sang như một thông điệp năm của Chủ tịch nước. Những lời đồn nói rằng ông Trương Tấn Sang là một chính khách đầu tiên của thế hệ lãnh đạo gần đây có tài ăn nói trước công chúng có lẽ không phải là ngoa truyền. Tiếc là tôi chưa bao giờ được nghe ông Sang nói nên không kiểm chứng được.

Lạnh

2011-12-28T21:22:00.001+07:00

寒徹骨梅を娶ると夢みけり
Kantekkotsu ume o metoru to yumemi keri
Soseki

Rét thấu xương
cưới hoa mai
trong mơ

Bài haiku này của Soseki được Fermine lấy làm đề từ cho một chương trong tiểu thuyết Tuyết của ông. Người đời thường hay lấy hoa mai nở trong tuyết như một hình ảnh của người quân tử. Hoa mai nở trên tuyết có lẽ là loài hàn mai. Tôi đã từng thấy hàn mai, nhưng chưa bao giờ thấy hoa mai trong tuyết. Hẳn là đẹp. Hàn mai nở sớm hơn rất nhiều so với hồng mai, bạch mai. Ở Việt Nam tôi chưa nhìn thấy hàn mai. Không hiểu Cao Ba Quát viết "Nhất sinh đê thủ bái mai hoa" là bái loài hoa mai nào. Hồng mai, bạch mai nở khi trời đã ấm hơn nhiều so với tiết hàn mai nở. Người Việt hiện nay dường như không chơi hoa mai. Hoa mai ở Nam bộ là thứ hoa mai giả cầy. Ngoài Bắc giờ chỉ còn thấy hoa mơ, tức bạch mai, nhưng không mấy ai chơi. "Cưới hoa mai" là một tứ rất lạ. Tôi chưa thấy ai nói tới. Lạ như trong một giấc mơ. Trong tiểu thuyết Tuyết, tứ này biến thành "hôn hoa mai", ý tứ khác hẳn. "Hôn hoa mai" hẳn hoa mai như một bông tuyết. Lạnh băng và trong mơ.

Minh tri cố muội?

2011-12-24T18:13:00.001+07:00

Đặt cục gạch ở đây sẽ viết tiếp sau

Sẽ phải lý giải thế nào khi bản tin thời sự của VTV1 ngày 13 tháng 10 đưa tin Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp tục chuyến viếng thăm Trung Quốc ở Quảng Châu với nền phông là hai lá cờ Việt Nam, Trung Quốc, trong đấy cờ Trung Quốc có 5 ngôi sao, chính xác là quốc kỳ của Trung Quốc, nhưng ngày hôm sau, ngày 14 tháng 10, cũng vẫn bản tin thời sự của VTV1, nhưng nền phông với cờ Trung Quốc đã đổi thành lá cờ với 6 ngôi sao. Bình thường, khi thay đổi, chỉnh sửa một điều gì đấy, người ta phải ý thức được mục đích việc chỉnh sửa của mình, bằng không thì sao đang yên đang lành lại thay đổi? Có điều gì đấy không thể giải thích được bằng chuyện nhầm lẫn hay sai sót kỹ thuật, bởi vì nếu có sai sót kỹ thuật thì điều sai sót đó rất phi tự nhiên. Vụ việc xảy ra từ tháng 10, nhưng cho tới nay tôi tuyệt nhiên không nghe thấy bất kỳ thông tin nào về xử lý sự cố trên. Điều đó không thể không nghĩ rằng VTV và Chính phủ đã coi sự cố như vậy là chuyện bình thường, chuyện vặt, không cần thiết phải xử lý, hay thậm chí có thể nghĩ rằng đó không phải là sự cố. Đấy chính là một kiểu minh tri cố muội: biết rõ nhưng làm như không biết. Song có điều kỳ lạ với chuyện em Vàng Anh Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phê bình ngay, còn chuyện cờ quạt này thì coi như không biết. Hóa ra chuyện cái hĩm và mất ngủ của em Vàng Anh đối với Thủ tướng lại có tầm quan trọng hơn.

Vừa mới đây trong chuyến viếng thăm của ông Tập Cận Bình tới Việt Nam, trong buổi lễ chính thức đón tiếp ông Tập tại phủ Chủ tịch, lá cờ có 6 ngôi sao lại được đem ra chào đón. Bộ Ngoại giao Việt Nam đã chính thức thừa nhận sự cố này là "sai sót mang tính kỹ thuật". Song có điều nếu đó là sai sót thì tại sao phía Việt Nam không tỏ ra hối tiếc về sự cố, và chỉ đơn thuần "thông báo cho Đại sứ quán Trung Quốc ở Hà Nội" biết? Ấn Độ cũng từng có sự cố tương tự, song khi phát hiện ra sai sót họ sửa ngay lập tức và tỏ ra rất hối tiếc về sự cố thừa sao trên quốc kỳ Trung Quốc.

Ngôi sao thứ 6

2011-12-24T18:01:00.001+07:00

Ngôi sao thứ 6. giả sử như có, trên quốc kỳ của Trung Quốc thì nó có ý nghĩa gì? Tất nhiên sẽ không có một văn bản chính thức nào giải thích. Vậy làm thế nào để tìm hiểu được điều đó? Mỗi cá nhân có thể có một cách giải thích khác nhau, nhưng điều đó phỏng đã có ý nghĩa gì. Cách tốt nhất là xem trên bình diện quốc tế, các chính khách hay các nhân vật nổi tiếng nhìn nhận ý nghĩa của ngôi sao thứ 6 như thế nào.

Thật hay là tôi tìm thấy một thông tin sau. Người Nhật từng lo lắng trở thành ngôi sao thứ 6 trên quốc kỳ của Trung Quốc. Mà người phát ngôn ra điều đó lại là một chính khách của Nhật, Thị trưởng Tokyo. Ông Ishihara Shintaro, Thị trưởng Tokyo vào năm 2008 khi trả lời phỏng vấn của phóng viên AFP, đã nói rằng: "Nếu chúng tôi làm những việc không khôn ngoan thì Nhật Bản có thể trở thành ngôi sao thứ 6 trên quốc kỳ của Trung Quốc". Phát ngôn của ông Ishihara cho thấy đấy như là một dụng điển và ngôi sao thứ 6 trên quốc kỳ của Trung Quốc đã hình thành một khái niệm phổ dụng, bởi vì nếu không phải như vậy thì không ai có thể hiểu được ông Ishihara muốn nói gì. Thực tế, trên bình diện quốc tế, mọi người đều hiểu một cách rõ ràng và nhất quán điều ông Ishihara muốn nói tới. Điều đó chứng tỏ rằng ngôi sao thứ 6 trên quốc kỳ của Trung Quốc chỉ có một ý nghĩa: quốc gia phiên mục của Trung Quốc. Ý nghĩa này không phụ thuộc vào bất kỳ cách giải nghĩa nào, chính thức hay không chính thức, của năm ngôi sao trên quốc kỳ của Trung Quốc.

Chuyện phóng viên báo Tuổi trẻ

2011-12-21T16:03:00.001+07:00

Đây là chuyện về nhà báo Hoàng Khương của báo Tuổi trẻ, theo cáo buộc của công an, đã đặt bẫy hối lộ một viên cảnh sát giao thông. Nếu tôi có quyền tôi sẽ cấm vĩnh viễn nhà báo Hoàng Khương hoạt động trong lĩnh vực truyền thông vì bất cận nhân tình.

Trong entry City hunter tôi có viết trong một xã hội còn nhiều vấn đề chưa ổn thì đôi khi những việc làm vượt ra ngoài khuôn khổ của pháp luật trong một chừng mực nhất định có thể thể tất được. Vậy tại sao trường hợp của nhà báo Hoàng Khương không thể thể tất được? Đó là vì bất cận nhân tình.

Có thể nói tôi là một người không ưa công an. Nhưng những lúc đi lại ngoài đường, thấy đường tắc và cảnh sát giao thông rất vất vả để điều hành, tôi cũng thấy ái ngại cho họ. Tôi thấy đó là một ngành nghề nặng nhọc. Tôi không biết thu nhập của họ như thế nào, nhưng bảng lương nhà nước có thể hình dung được. Ngoài lương, tôi cũng không biết họ còn có khoản thu nhập hợp pháp nào không, nhưng tôi đoán là không. Do vậy họ chỉ còn có một cửa kiếm thêm thu nhập là thu nhập bất hợp pháp, kiểu như hối lộ trong bài báo. Mỗi viên cảnh sát đều có một gia đình của mình, những việc hiếu hỉ, chẳng làm thế nào khác được. Nếu xã hội được tổ chức tốt, tiền lương sẽ đảm bảo một cuộc sống ổn định cho viên cảnh sát và gia đình. Các nước trên thế giới đều như vậy. Nhưng một xã hội không được tổ chức tốt, tiền lương không đủ cho một cuộc sống ổn định thì tất nhiên họ phải kiếm thêm bằng những cách có thể. Đất nước Việt Nam chính là một xã hội không được tổ chức tốt. Đấy là nguyên nhân cốt lõi của vấn đề. Một giáo viên dạy thêm ngoài giờ hay nhận phong bì dịp lễ tết mọi người không cảm thấy bức xúc, nhưng một viên cảnh sát nhận hối lộ thì đấy lại là một hành động không thể tha thứ, trong khi bản chất hai chuyện đấy là như nhau, cùng một nguyên nhân. Vì xã hội không được tổ chức tốt nên đành phải chấp nhận những chuyện như vậy cho một số thành viên nhất định, ví dụ các giáo viên vùng sâu vùng xa không làm sao có thể dạy thêm hay có phong bì được như giáo viên thành phố. Chuyện hối lộ cảnh sát giao thông cũng vậy. Nếu người dân không vi phạm luật thì việc gì phải hối lộ. Nếu người dân vi phạm luật và không muốn hối lộ thì cảnh sát cũng không làm gì được. Chuyện hối lộ ở đây là hai bên đều có lợi: người dân và viên cảnh sát. Phía bị thiệt hại ở đây là nhà nước. Nhưng lỗi ở đây lại chính do nhà nước: nhà nước đã tổ chức xã hội không tốt. Kẻ tạo ra lỗi thì phải chịu thiệt hại, điểm này không có gì là quá.

Tôi cho rằng khi sử dụng các phương pháp vượt ra ngoài khuôn khổ của pháp luật, hay ở giữa lằn ranh giữa pháp luật và vi phạm pháp luật, như việc làm của nhà báo Hoàng Khương, thì lấy gì biện minh cho hành vi vượt qua giới hạn đấy? Chỉ có một lý do có thể biện minh được là cận nhân tình. Bất cận nhân tình thì không thể biện hộ được. Việc làm của nhà báo Hoàng Khương là bất cận nhân tình, bởi vì có 3 lý do. Thứ nhất, nó không chỉ ra và giải quyết được cốt lõi của vấn đề, chỉ nêu được vấn đề bề mặt, và không phải là vấn đề cấp thiết. Thứ hai, nó chưa điều tra xem thu nhập, gia cảnh của viên cảnh sát như thế nào. Đằng sau viên cảnh sát là cả một gia đình với đầy đủ hệ lụy của nó. Thứ ba, nhà báo Hoàng Khương thu lợi cá nhân ở hành vi của mình. Thu nhập của một nhà báo trong mặt bằng xã hội chung là ở phía trên chứ không phải phía dưới.

Nói như thế, không phải là tôi khuyến khích hối lộ. Khi một xã hội không được tổ chức tốt thì có nhiều việc phải thể tất, và trong nhiều trường hợp phải lấy cận nhân tình làm tiêu chí. Nếu xã hội được tổ chức tốt thì không nói làm gì. Do vậy nếu tôi có quyền tôi sẽ cấm vĩnh viễn nhà báo Hoàng Khương hoạt động trong lĩnh vực truyền thông vì bất cận nhân tình. Cái gì có thể thể tất được chứ bất cận nhân tình thì không thể thể tất được.

Lạ!

2011-12-20T23:04:00.001+07:00

Theo thông tin chính thức ông Tập Cận Bình sẽ thăm Việt Nam từ ngày 20 đến 22 tháng 12, 2011. Như vậy hôm nay ông Tập Cận Bình đã phải tới Việt Nam. Nhưng cho tới thời điểm này, tuyệt nhiên tôi không thấy bất kỳ tin tức nào về ông Tập Cận Bình đã tới Việt Nam hay chưa. TTXVN không thấy tin, có mỗi tin đã cũ. Đài truyền hình Việt Nam, bản tin 19h cũng không thấy có tin gì. Chẳng lẽ ông Tập Cận Bình nửa đêm mới tới Việt Nam hay sao? Chuyện gì đang xảy ra? Lạ!

Trên bình diện khác, hôm nay tới Đại sứ quán Triều Tiên ở Hà Nội viếng ông Kim Jong Il chỉ thấy có ông Lê Hồng Anh và ông Phạm Bình Minh, không thấy có ông Nguyễn Phú Trọng hay Trương Tấn Sang. Điểm này cho thấy có lẽ ông Nguyễn Phú Trọng và Trương Tấn Sang bận, có việc khác có tầm quan trọng hơn. Việc gì?

Cập nhật: Tân Hoa xã lúc 17h (16h giờ Việt Nam) đã đưa tin ông Tập Cận Bình đã tới Việt Nam. Tuy nhiên ảnh của Tân Hoa xã không cho thấy ai ở phía Việt Nam đã đón ông Tập Cận Bình ở sân bay.

Cập nhật: đến 12h ngày 21/12/2011 vẫn chưa có tin tức gì về chuyến viếng thăm của Tập Cận Bình tới Việt Nam trên báo chí Việt Nam.

Thất thế

2011-12-19T23:30:00.001+07:00

Khi sao phong gấm rủ là
Giờ sao tan tác như hoa giữa đường
Mặt sao dày gió dạn sương
Thân sao bướm chán ong chường bấy thân

Không biết VnExpress có định xỏ xiên cựu Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Hưởng không mà bản tin về chuyện ông cựu Thứ trưởng làm cố vấn an ninh cho công ty cổ phần bóng đá lại có bức ảnh chụp chung tay trên tay, tươi cười với ông Trợ lý Ngoại trưởng và Đại sứ Mỹ. Theo Wikileaks ông Đại sứ Mỹ, bên ngoài thì tươi cười như vậy, nhưng bên trong lại chê trình ông cựu Thứ trưởng hết nước hết cái, đến nỗi có báo phải thanh minh thanh nga cho ông cựu Thứ trưởng. Trình tranh đua với CIA, với DOS giờ đây thành trình bắt bọn cá độ, gian lận thật là ái ngại và cám cảnh. Biết đâu địa vị mới này mới đúng là sở trường và tài năng của ông cựu Thứ trưởng. Đám doanh nhân đại gia thành đạt đấy hẳn có con mắt tinh đời biết chọn người dưới trướng.

Tự dưng nhân chuyện này lại nhớ tới Trung tướng Hoàng Công Tư. Không biết Trung tướng giờ đang làm gì? Trời lạnh, vẩn vơ, chợt nhớ câu: "Thân già da cóc có đau không?"

Thu đã xa

2011-12-18T15:45:00.001+07:00

金屏の羅は誰れかあきの風
Kinbyou no usumono wa tare ka aki no kaze
Buson

Tấm lụa bình phong vàng
là ai phủ,
gió thu?

Trương Tấn Sang khác Nguyễn Phú Trọng ở điểm nào về quốc phòng?

2011-12-16T23:24:00.001+07:00

Sau cuộc họp của Quân ủy Trung ương là Hội nghị Quân chính toàn quân. Tất nhiên cuộc họp của Quân ủy Trung ương quan trọng hơn Hội nghị Quân chính toàn quân. Ông Trương Tấn Sang tham gia cuộc họp của Quân ủy Trung ương, còn ông Nguyễn Phú Trọng chỉ đạo Hội nghị Quân chính toàn quân. Phải chăng đang có sự hoán đổi vị trí giữa hai nhân vật lãnh đạo này? Ông Nguyễn Phú Trọng sẽ làm những việc đọc diễn văn, cắt băng khánh thành, những việc hiếu hỉ, còn ông Trương Tấn Sang sẽ lãnh đạo thực chất các công việc của quốc gia? Có thể nhận thấy ví dụ tại hội nghị APEC ông Trương Tấn Sang hoạt động ngoại giao cực kỳ tích cực, như gặp Obama, Hồ Cẩm Đào, trong khi đấy không thấy ông Nguyễn Phú Trọng có hoạt động ngoại giao gì đáng kể ngoài kiểu hiếu hỉ, như chuyến thăm Trung Quốc của ông cũng có vẻ mờ nhạt hơn cả cuộc gặp bên lề APEC giữa ông Trương Tấn Sang và Hồ Cẩm Đào. Bên cạnh đấy ông Nguyễn Tấn Dũng hoạt động ngoại giao cực kém, tại hội nghị Thượng đỉnh Đông Á, không thấy ông Nguyễn Tấn Dũng có hoạt động gì.

Xem báo chí tường thuật có thể nhận thấy những điểm khác biệt về đường lối quốc phòng của ông Trương Tấn Sang và ông Nguyễn Phú Trọng. Ông Trương Tấn Sang nói về "tiếp tục giữ mối quan hệ giữa Quân đội, Công an, Ngoại giao", trong khi ông Nguyễn Phú Trọng chỉ nói "Quân đội thực sự là lực lượng nòng cốt cùng lực lượng công an và toàn dân bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh - chính trị, trật tự an toàn xã hội, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển" và "kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh và đối ngoại, làm tốt nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng". Xem như thế thì thấy ông Trương Tấn Sang có tầm nhìn và tư duy về quốc phòng hơn hẳn ông Nguyễn Phú Trọng, bởi vì "kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh và đối ngoại, làm tốt nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng" chỉ là một cách lặp lại đường lối chỉ đạo của ông Trương Tấn Sang tại cuộc họp của Quân ủy Trung ương, nhưng lại che giấu cách diễn đạt của ông Trương Tấn Sang.

Ông Nguyễn Tấn Dũng dường như không thấy có một tý tầm nhìn và tư duy nào về quốc phòng, ít nhất là tôi không thấy, ngoại trừ mấy câu phát biểu kiểu như mua vũ khí, bảo vệ biển đảo này nọ như của một kép tuồng với cái đầu rỗng tuếch chính hiệu.

Liệu có nên cải cách Quân ủy Trung ương theo hướng giống như của Trung Quốc không? Nếu không cải cách theo kiểu giống như của Trung Quốc thì không làm sao có thể đạt được mối quan hệ thực sự gắn kết giữa quân đội, công an và ngoại giao.

Hạt chết tiệt

2011-12-13T20:53:00.001+07:00

Truyền thông gọi nó bằng một cái tên đầy chất sến "hạt của Chúa" (the God particle), nhưng cái tên tục thật sự của nó do Lederman, nhà vật lý từng đoạt giải Nobel, muốn gọi trong một quyển sách khoa học thường thức của ông là "hạt chết tiệt" (goddamn particle), nhưng người biên tập của nhà xuất bản đã sửa "chết tiệt" thành "Chúa" để ngôn từ không quá chợ búa. Đấy là sức mạnh của kiểm duyệt nhân danh sự trong sáng của ngôn ngữ mà các nhà khoa học cũng đành bất lực đứng nhìn. Chuyện tên tục này do chính Higgs kể khi nói về một hạt cơ bản được mang tên của ông, hạt Higgs.

CERN quả là một trung tâm biết làm ăn. Mấy ngày nay thế giới cứ sôi sùng sục với thông tin rò rì về chuyện tìm kiếm hạt Higgs. Tin rò rỉ rất chi là ỡm ờ, nửa thực nửa hư, khiến thiên hạ bán tín bán nghi. Ngày hôm qua, nhóm nghiên cứu ATLAS đã công bố kết quả loại trừ hạt Higgs có khối lượng trong khoảng từ 145GeV tới 206 GeV với độ tin cậy 95%. Bây giờ nhóm nghiên cứu CMS đang trình bày kết quả. Tin đồn thì nói có bằng chứng về hạt Higgs với khối lượng 125 GeV với độ tin cậy 99.9% (3.5 sigma). Trang truyền thông của CERN thông báo về buổi trình bày kết quả nghiên cứu hôm nay nói rằng "đã có tiến triển đáng kể trong quá trình tìm kiếm hạt Higgs, nhưng chưa đủ để có thể kết luận chắc chắn hạt Higgs có tồn tại hay không". Thông tin hiện nay tôi biết chỉ có đến vậy.

Trăng huyết

2011-12-10T23:27:00.001+07:00

人の世は月もなやませたまいけり
Hito no yo wa tsuki mo nayamase tamai keri
Issa

Cõi người
cả vầng trăng
cũng khổ não

Năm nay nhìn thấy trăng huyết, không biết có điềm gì không. Năm ngoái không nhìn thấy. Nhớ lại câu thơ của Vũ Hoàng Chương:

Một vầng trăng huyết
Rụng đỏ kinh kỳ
Rượu thơ dừng gót lưu ly
Sớm, nổi mây thành cố quận
Chiều, lên khói ải biên thùy
Nửa giấc chiêm bao tuổi vàng Nghiêu Thuấn
Ta nằm nghe đời xuống bước suy vi

Bị đưa đi cải tạo thì làm thế nào? (cập nhật 15/12/2011)

2011-12-09T23:03:00.001+07:00

Đặt cục gạch ở đây viết sau.

Nghị định 76/2003/NĐ-CP [và Nghị định 125/2008/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung] quy định và hướng dẫn cụ thể việc áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục [Nghị định này là được xây dựng trên cơ sở Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính 44/2002/PL-UBTVQH10, pháp lệnh sửa đổi, bổ sung 31/2007/PL-UBTVQH11, 04/2008/PL-UBTVQH12]. Đọc nghị định mới thấy chính quyền Việt Nam có quyền to thật. Cũng giống như Nghị định 38/2005 về tụ tập đông người, nghị định này do Thủ tướng Phan Văn Khải ký. Và tôi muốn nhấn mạnh rằng thời Thủ tướng Phan Văn Khải có hẳn một ban nghiên cứu của Thủ tướng, và câu hỏi thường trực của tôi là cái bọn trong ban đấy có ý kiến gì không hay ngậm miệng về những nghị định kiểu như nghị định 38, 76 này.

Nghị định 76 cho phép đưa người vào cơ sở giáo dục mà không cần thông qua tòa án. Điều 3 quy định người nào trong 1 năm có từ 2 lần vi phạm trở lên như "gây rối trật tự công cộng" (khoản c) là có thể bị đưa đi cải tạo. Điều 35 quy định về khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hành chính. Như vậy tôi thấy nếu cảm thấy oan khi bị đưa đi cải tạo thì người đại diện hợp pháp có quyền khiếu nại, tố cáo hay khởi kiện hành chính về việc áp dụng biện pháp cải tạo. Nhưng quá trình pháp lý ở Việt Nam rất mất thời gian, cấp nọ sẽ đá lên cấp kia và tương lai thì chắc như cái tiền đồ của chị Dậu. Người từng hai lần bị lập biên bản về tội "gây rối trật tự công cộng" trong 1 năm mà không có khiếu nại gì và không cư trú cố định chắc chắn không có cửa thắng trong tranh tụng pháp lý (Thông tư 23/2009/TT-BCA(V19) quy định cụ thể thế nào là người không có nơi cư trú nhất định (mục I khoản 2)). Trong trường hợp muốn giải quyết bằng con đường pháp lý dựa trên vấn đề quyết định đưa vào cơ sở giáo dục có được gửi tới những nơi theo đúng quy định của pháp luật không, trước hết phải xác định UBND phường xã nơi đăng ký cư trú có được nhận quyết định hay không. Phải ra UBND phường xã đó hỏi, nếu họ nói không nhận được quyết định thì yêu cầu họ cho giấy chứng nhận, còn nếu họ nói đã nhận được quyết định thì yêu cầu họ cho xem bản quyết định và ngày tháng quyết định được gửi và ngày tháng nhận được quyết định. Nếu UBND phường xã đó vẫn chưa nhận được quyết định hay nhận được quyết định sau ngày sự kiện "tìm người mất tích" thì phải khởi kiện ngay lập tức UBNDTP nơi ra quyết định vi phạm điều 104 của Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 và yêu cầu bồi thường thiệt hại do đi "tìm người mất tích". Còn nếu mọi việc vẫn đúng theo quy định của pháp luật thì ..........

Có 3 cách tạo ra áp lực lên quyết định của chính quyền. Cách thứ nhất là đoạn thực. Cách này không phải ai cũng làm được, nhưng là một cách chủ động, và là một phương thức truyền thống và kinh điển tạo ra áp lực. Nhược điểm của nó là đem tính mạng của mình đặt vào mục tiêu đấu tranh. Kết quả sẽ thuộc về bên nào trì hơn, có khả năng chịu được lâu hơn. Cách này chỉ có hiệu quả khi có một mục tiêu ngắn gọn, rõ ràng, và nhất quán. Cách thứ hai là ngoại viện. Đây cũng là một phương thức kinh điển tạo ra áp lực. Nhược điểm của phương pháp này là phụ thuộc vào người ngoài, không chủ động và trong nhiều trường hợp rất mù mờ, hiệu quả thường là chậm trừ những tình thế được coi trọng đặc biệt. Nhưng có bệnh thì vái tứ phương, cách này chỉ có lợi chứ không có hại. Cách thứ ba là phương thức quần tụ truyền thống ai cũng biết. Thậm chí nếu quần tụ giỏi có thể ra yêu sách, ví dụ yêu sách nếu không thả người thì đúng ngày lãnh đạo Trung Quốc sang Việt Nam sẽ quần tụ chơi ở hồ Hoàn Kiếm chẳng hạn. Trong ví dụ yêu sách như vậy bên nào rắn hơn và sẵn sàng tổn thất bên đó sẽ thắng. Quần tụ có nhiều sách .........................

Tôi nghĩ rằng nếu ai từng bị phạt vi phạm hành chính về "gây rối trật tự công cộng" mà cảm thấy rằng mình không vi phạm thì khi ký vào văn bản vi phạm đó nên ghi thêm dòng chú thích rằng tôi không vi phạm về hành vi đó, để sau này nhỡ có bị đưa đi cải tạo thì còn có cớ để cãi trước tòa. Hơn nữa, ngay sau đấy phải làm văn bản khiếu nại về chuyện vi phạm hành chính đấy. Khiếu nại như vậy sẽ có ý nghĩa và giá trị phòng hờ nhất định trong tranh tụng pháp lý sau này, bất kể khiếu nại đó có được trả lời hay không.

Tôi nghĩ về cái bọn mũ cao, áo dài từng viết bài, phát biểu về quyền hiến định biểu tình này nọ. Tôi xem xem bọn chúng hành xử như thế nào, có câm như thóc không và có bằng cái hội đạp xích lô không. Viết về quyền hiến định này nọ, xui nọ kích kia thì rất dễ, nhưng chữ nghĩa thì ảo còn muỗi trong nhà lao là thực. Những kẻ viết về quyền hiến định này nọ mà không cảnh báo về hiệu lực của Nghị định 38 hay cố tình cắt nghĩa Nghị định 38 không có hiệu lực hay không thể áp dụng, theo tôi, đều là những kẻ táng tận lương tâm.

Không ai sai?

2011-12-08T21:50:00.001+07:00

Đặt cục gạch ở đây, viết sau.

Cũng bởi thằng dân ngu quá lợn
Cho nên quân nó dễ làm quan
Tản Đà

Theo Vietnamnet, trong Hội nghị sắp xếp đổi mới doanh nghiệp, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khẳng định: "Xảy ra chuyện như Vinashin, cuối cùng Thủ tướng đứng ra nhận trách nhiệm. Tôi nhận trách nhiệm chính trị với tư cách người đứng đầu Chính phủ, chứ tôi cũng không ra quyết định nào sai", "Nói là Thủ tướng thông qua nhưng đều là quyết định chung của Ban cán sự Đảng Chính phủ. Thủ tướng chưa hề quyết định một trường hợp cán bộ nào".

Quân ủy Trung ương họp

2011-12-07T14:04:00.000+07:00

Báo chí đưa tin Quân ủy Trung ương đang họp. Đây là sự kiện thường niên, hàng năm vẫn họp vào đầu tháng 12, không có gì đặc biệt hay đáng phải quan tâm. Nhưng điểm đặc biệt ở lần họp lần này là vắng mặt Bí thư Quân ủy Trung ương, tức Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Thay thế ông Nguyễn Phú Trọng là Chủ tịch nước Trương Tấn Sang. Sự kiện này tôi cho là đặc biệt, bởi vì đây là năm đầu tiên ông Nguyễn Phú Trọng nắm Quân ủy Trung ương mà lại vắng mặt với cái cớ đang đi thăm Campuchia. Liệu có thể coi đây là dấu hiệu cho thấy ông Trương Tấn Sang đang nỗ lực nắm quân đội trong tay? Đặc biệt hơn, ông Trương Tấn Sang phát biểu, theo tường thuật của báo chí, "tiếp tục giữ mối quan hệ giữa Quân đội, Công an, Ngoại giao". Đây là nội dung hoàn toàn mới, chưa thấy trong các phát biểu ở các phiên họp Quân ủy Trung ương trước đây, hay ít nhất là tôi không thấy báo chí tường thuật có nội dung như vậy ở các phiên họp trước. Nắm quân đội, công an, ngoại giao là đúng sách của tôi cho ông Trương Tấn Sang.

Quân ủy Trung ương ở Việt Nam tôi vẫn cho là một ẩn số và cần phải nghiên cứu thêm. Có lẽ nó không đầy uy quyền như ở Trung Quốc. Nhưng tầm ảnh hưởng hay uy quyền của nó như thế nào lên đời sống chính trị Việt Nam tôi thấy cần phải tìm hiểu thêm. Nhưng có một tin tôi thấy hay hay và cần quan sát thêm: đúng vào ngày ông Nguyễn Thanh Nghị, con trai Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ Xây dựng có văn bản gửi Văn phòng Chính phủ yêu cầu Bộ Quốc phòng làm rõ nhu cầu xây sân golf. Tin này bé tí và chắc là không ai để ý. Nhưng riêng tôi lại thấy hay.

Trong mộng

2011-12-06T20:00:00.001+07:00

こちら向け我もさびしき秋の暮
Kochira muke ware mo sabishiki aki no kure
Basho

Hướng về đây
tôi cũng đang cô quạnh
chiều thu

Bài haiku này Basho đề ở bức chân dung tự họa của nhà sư Unchiku. Unchiku họa một bức chân dung mà người ở trong bức tranh đó quay lưng lại và đề nghị Basho đề từ cho bức tranh. Basho đề: "Người đã ngoài 60, còn ta cũng gần 50. Cùng trong mộng, chúng ta là hình ảnh mộng. Đây thêm lời của một kẻ còn đang ngủ". Sau đấy là bài haiku trên.

Tôi chợt nhớ câu thơ của Nguyễn Du: thiên hạ hà nhân bất mộng trung, ở cõi đời này có ai không đang ở trong mộng.

Trong mộng là một ý tưởng của Trang tử, xuyên qua suốt thời gian, từ Bắc xuống Nam, trải từ Nhật Bản tới Việt Nam.

City hunter

2011-12-04T13:43:00.001+07:00

Đọc thấy tin trộm đột nhập nhà của một số quan chức ở Long An tôi thấy thú vị và chợt nhớ tới truyện City hunter. City hunter nguyên là bộ truyện tranh rất nổi tiếng ở Nhật Bản, kể về cuộc đấu tranh của một chàng thám tử tài hoa với thế lực hắc ám trong xã hội. Bộ truyện này cũng đã được dựng thành phim hoạt hình ở Nhật Bàn và truyền hình nhiều tập ở Hàn Quốc. Bộ truyện tranh này cũng đã được dịch ra tiếng Việt dưới tên gọi Thám tử tài hoa. Điểm đặc biệt của chàng thám tử tài hoa trong truyện là vạch mặt thế lực hắc ám bằng các phương pháp có thể nói là phi pháp, nhưng lại với mục đích trong sáng, minh bạch, chính nghĩa. Sở dĩ các phương pháp phi pháp được sử dụng vì đối với thế lực hắc ám luật pháp trở nên vô tác dụng và nếu chỉ tuân thủ luật pháp thì không bao giờ vạch mặt được thế lực hắc ám. Đó là khi pháp luật trở nên bất lực hay không được thực thi thì những phương pháp vượt ra ngoài khuôn khổ cứng nhắc của pháp luật trong một chừng mực nhất định nào đấy lại hữu ích và có thể thể tất được.

Câu chuyện trộm đột nhập nhà một số quan chức ở Long An có điểm gì đấy giống như City hunter, ví dụ trong một số trường hợp trộm không lấy đồ vật có giá trị ("Nhà thượng tá Nguyễn Văn Hùng - Phó Trưởng Công an huyện Cần Đước giữa ban ngày cũng bị trộm mò vào. Không hiểu bằng cách nào mà vợ ông Hùng có nhà nhưng chúng vẫn vào cạy cửa phòng ngủ, lục soát đồ đạc và lấy... mấy chai dầu xanh") hay lấy xong rồi lại đem bỏ ở nơi công cộng ("một nhà máy xay xát lúa gạo bị trộm cắt cửa lấy cả tấn gạo rồi đem bỏ ở bãi rác"). Nhưng khác với City hunter mục đích của những vụ trộm này chưa rõ ràng và những tên trộm đó chưa công khai mục đích trộm của chúng. Nếu như mục đích của các vụ trộm đó là vạch mặt cho công luận biết mức độ giàu có hay những việc khuất tất của các quan chức thì những tên trộm đó thật sự là một city hunter của Việt Nam. Trong một xã hội đã buộc phải có những hiệp sĩ đường phố thì cũng nên chấp nhận các thám tử tài hoa, city hunter hay hiệp đạo Nhất Chi Mai.

Chiều thu

2011-12-03T16:28:00.001+07:00

枯枝に烏のとまりたるや秋の暮
Kareeda ni karasu no tomaritaru ya aki no kure
Basho

Trên cành khô
quạ đậu
chiều thu

Kiểm chứng

2011-11-30T17:02:00.001+07:00

Gần hai năm trước tôi có tiên đoán Lê Công Định sẽ ra tù vào năm 2011. Năm 2011 sắp hết có lẽ tiên đoán của tôi không đúng. Nhưng mới đây lại có tin nói rằng Lê Công Định sắp ra tù và sẽ sang Mỹ định cư. Vậy chờ xem tiên đoán của tôi sai đến cỡ nào.

Lê Công Định sang Mỹ là một màn kịch hay, rất đáng xem. Bởi vì Lê Công Định vốn là người của Việt Tân, giờ sang Mỹ sẽ tiếp tục là người của Việt Tân hay "ái ân chỉ có từng này mà thôi" rồi ai đi đường nấy. Nếu Lê Công Định bye bye Việt Tân thì Việt Tân mất mặt lắm. Một người từng được cơ cấu là yếu nhân đến như vậy mà còn bye bye thì ai còn đoái hoài nữa. Mất mặt đến như vậy mà còn chường mặt với đời thì vô sỉ lắm. Nếu tiếp tục là người của Việt Tân thì Lê Công Định đứng ở vị trí nào, ắt không thể ở vị trí xoàng được, mà phải cỡ đảng trưởng, không thể dưới bất kỳ ai. Và như thế thì hê người đang ở vị trí đấy đi đâu? Việt Tân đối xử với Lê Công Định như thế nào, bát nước có hắt đi không, có chỉ điểm không? Đáng xem lắm!

Quan hệ công chúng

2011-11-29T17:06:00.001+07:00

Tôi thực sự không rõ trong một đất nước có những điểm đặc thù như Việt Nam quan hệ công chúng của lãnh đạo cao cấp hàng "tứ trụ" hay "nhị thất" có giá trị gì không, bởi vì tôi chưa từng biết có một nghiên cứu nào về vấn đề này. Thực sự rất khó biết được dư luận trong dân chúng có tác động gì không tới vị thế của các lãnh đạo cao cấp đấy. Nhưng nhìn lại sẽ thấy có những tương quan nhất định nào đấy, mặc dù rất mơ hồ và khó xác định, ví dụ hồi ông Lê Khả Phiêu không tái nhiệm vị trí Tổng Bí thư, mặc dù mới ngồi trên chiếc ghế đó được 3 năm, trong dân chúng có những dư luận nhất định. Trong thời gian gần đây có thể nhận thấy dường như quan hệ công chúng đang được lãnh đạo cao cấp quan tâm.

Ông Trương Tấn Sang có lẽ người đầu tiên, trong thời gian gần đây, với phát biểu về "bầy sâu", rồi chủ quyền biển Đông, ghi điểm với dân chúng. Rồi ông Nguyễn Tấn Dũng mới đây thôi cũng ghi điểm rất ngoạn mục về chủ quyền biển Đông, luật biểu tình. Xa hơn và thấp hơn, ông Phạm Quang Nghị từng xin lỗi nhân dân vì lỡ lời trong một trận lụt. Ông Nguyễn Phú Trọng có lẽ là một người không thấy ghi điểm gì, nếu không muốn nói là ghi điểm "âm". Ông Nguyễn Sinh Hùng hiện nay mờ nhạt ngoài những lời "chém gió" từ thưở còn làm Phó Thủ tướng.

Ngày hôm qua (28/11) ông Trương Tấn Sang có buổi tiếp xúc với cử tri. Tôi không rõ đây có thể coi là một màn quan hệ công chúng của ông Trương Tấn Sang không. Nhưng đọc báo chí tôi thấy màn quan hệ công chúng này của ông Trương Tấn Sang khá yếu, thua xa màn của ông Nguyễn Tấn Dũng trước Quốc hội. Hai tờ báo lớn của Sài Gòn là Tuổi trẻ và Thanh niên đưa tin rất yếu. Nếu ông Trương Tấn Sang không nắm được truyền thông thì đấy là một nhược điểm cốt tủy. Qua truyền thông, tôi lại thấy mặt khác của ông Trương Tấn Sang. Dường như ông Trương Tấn Sang không mặn mà với luật biểu tình, phát biểu của ông, theo Bee, như tôi thấy đầy e ngại, thua xa phát biểu mạnh mẽ của ông Nguyễn Tấn Dũng: "Chủ tịch nước cho rằng: Chúng ta cần lắng nghe các ý kiến khác nhau về Luật biểu tình. Hiến pháp quy định công dân được quyền biểu tình theo pháp luật. Nhưng để thế chế hóa thành một đạo luật một mặt đảm bảo được quyền cơ bản của công dân, mặt khác phù hợp với điều kiện của đất nước thì phải có lộ trình và thực hiện hết sức thận trọng". Tất nhiên tôi không có thông tin nguồn, chỉ cảm nhận qua tường thuật của báo chí. Phát biểu như vậy của ông Trương Tấn Sang cũng cho một hình dung nhất định về tương lai của luật biểu tình, hay ít nhất về nội bộ lãnh đạo của đất nước có quan điểm như thế nào về luật biểu tình. Nhưng chi tiết như vậy, không thể không dẫn tới câu hỏi: liệu có phải ông Hoàng Hữu Phước, Đặng Thành Tâm thuộc cánh ông Sang, như đồn đại không vì ít ra ở đấy dường như có một sợi tơ mong manh tương quan? Nếu quả thật như lời đồn đại thì ông Trương Tấn Sang lại có thêm một nhược điểm chết người nữa. Xét trên bình diện quan hệ công chúng, ông Trương Tấn Sang thua ông Nguyễn Tấn Dũng toàn tập ở thời điểm này.

Tang thương

2011-11-27T20:36:00.001+07:00

Ngọn gió đưa anh đi mười năm phiêu lãng
Nhìn quê hương qua chứng tích điêu tàn
Triều Đông hải vẫn thì thầm cát trắng
Chuyện tình người và nhịp thở Trường sơn
Tuệ Sỹ

Ghi chú: Ôn Gia Bảo nói gì?

2011-11-26T17:08:00.001+07:00

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á, khi Tổng thống Mỹ Obama nêu vấn đề biển Đông ở cuộc họp hẹp của các nguyên thủ, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã đáp lại với một câu trích dẫn từ sách Lễ ký. Đa số báo chí đã dịch thoát ý câu nói này, ví dụ báo Thanh niên dịch là "nếu mình không đáp lại thì rất bất lịch sự". Nguyên văn Ôn Gia Bảo nói: "Lai nhi bất vãng phi lễ dã". Đây là câu văn trong thiên Khúc lễ của sách Lễ ký: "Vãng nhi bất lai phi lễ dã, lai nhi bất vãng diệc phi lễ dã", có nghĩa là qua mà không lại là không phải lễ, lại mà không qua cũng không phải lễ. Ở đây, một mặt Ôn Gia Bảo muốn nói rằng nếu ông không nói gì tới vấn đề biển Đông mà mọi người nói tới thì không phải lễ, mặt khác Ông Gia Bảo muốn ngầm nói rằng Tổng thống Obama nói tới biển Đông là "phi lễ". Mà theo như Khổng tử nói thì không phải lễ đừng nói, không phải lễ đừng nghe, không phải lễ đừng nhìn, có nghĩa là ý của Ôn Gia Bảo là ngầm bảo Tổng thống Obama đừng có nghe, đừng có nhìn, đừng có nói về biển Đông. Ở một tầng ý nghĩa khác, "lễ" là một khái niệm mang ý nghĩa như luật, nhưng lễ là để cho người trên, còn luật là dành cho người dưới. Như vậy Ôn Gia Bảo muốn nói rằng Mỹ và Trung Quốc cần phải hành xử theo lễ, còn mấy nước con con như Việt Nam, Phiippines mới cần đến luật, do vậy chúng nó mới nhắng lên đòi COC. Ý tứ là như thế.

Luật Biểu tình: còn lâu

2011-11-26T14:22:00.001+07:00

Theo Vietnamnet, UBTVQH quyết định đưa Luật Biểu tình vào chương trình chuẩn bị của Quốc hội khóa 13. Điều đó cũng có nghĩa Luật Biểu tình phải đợi ít nhất 5 năm nữa, trừ phi có những tình thế đặc biệt xảy ra. Thế mới biết Trung Quốc cao tay thật. Chỉ trong vòng có 4 tháng, không những Luật Biểu tình được viết xong mà còn được thông qua và được áp dụng ngay lập tức. Vương Phương, Bộ trưởng Bộ Công an của Trung Quốc lúc bấy giờ từng giải thích với UBTV của Quốc hội Trung Quốc như sau: "Gần đây một số biểu tình đã xảy ra ở Bắc Kinh [tức vụ Thiên An môn] dẫn tới bạo loạn và ảnh hưởng tới một loạt thành phố lớn khác trên toàn quốc.Điều đó đã dẫn tới những tổn thất lớn lao cho đất nước và nhân dân... một vấn đề mà chúng ta cần phải quan tâm tới là một vài kẻ xấu lợi dụng phong trào sinh viên để lên kế hoạch, tổ chức, âm mưu kích động dân chúng và tạo ra biểu tình trong xã hội. Để ngăn chặn tái diễn một kiểu đại cách mạng văn hóa hay bạo loạn do những cuộc biểu tình gây ra, luật cần thiết phải ban hành". Có lẽ Việt Nam chưa có Thiên An môn nên còn đủng đỉnh.

Putin của Việt Nam?

2011-11-25T21:33:00.001+07:00

Chỉ với trả lời vào hai vấn đề đang hot trong dân chúng là vấn đề biển Đông và luật biểu tình Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ghi điểm một cách ngoạn mục, làm lu mờ những nỗ lực của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang trong ngoại giao gần đây, đồng thời khiến dân chúng quên đi những khó khăn trong cuộc sống và những thất bát của Chính phủ trong điều hành kinh tế. Tuy không có thăm dò dư luận để làm minh chứng cho nhận định trên, nhưng tôi tin cảm nhận như vậy là đúng. Mấy hôm trước tôi có đưa ra 3 phương án về cách thức xử lý vấn đề về luật biểu tình và hôm nay cho thấy dường như là phương án thứ 3. Ở phương án thứ 3 đấy tôi có nhận xét về khả năng trở thành Putin của Việt Nam của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Putin nắm an ninh, các tập đoàn kinh tế nhà nước, khơi dậy tinh thần tự tôn của dân tộc Nga, khống chế truyền thông, duy trì đối lập yếu và mị dân. Cách thức Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đang làm dường như cũng giống như Putin. Như vậy với khả năng sửa đối Hiến pháp cuối nhiệm kỳ này, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng có cơ hội rất lớn trở thành người đầu tiên vừa là Tổng Bí thư, vừa là Chủ tịch nước. Xét trong hàng ngũ những người có thể cạnh tranh với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng dường như không còn ai sáng giá nữa. Các đối thủ của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chỉ còn một tia hy vọng phản công lại được là trông chờ sự đổ vỡ của nền kinh tế của Việt Nam. Nhưng sự trông chờ đó lại đi ngược lại chính mong muốn của toàn thể dân chúng về một nền kinh tế phát triển. Đó chính là sự khánh kiệt tư tưởng về mong muốn lật đổ vị thế đang có của Thủ tướng. Để có thể là một đối thủ ngang cơ, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang cần phải nắm chắc quân đội, công an và ngoại giao. Với vị thế là Thống lĩnh lực lượng vũ trang, Chủ tịch Trương Tấn Sang cần phải phát huy vị thế đang có của mình. Xem chừng cuộc long tranh hổ đấu này có vẻ như đã có kết quả rồi, mặc dù phải 5 năm nữa mới biết. Nhưng ở đời này luôn có những chuyện chẳng ngờ. Vậy nên trông chờ điều chẳng ngờ hay nên trông chờ điều đã ngờ?

Lá thu

2011-11-23T18:40:00.000+07:00

ともし火の見えて紅葉の奥深し
tomoshibi no miete momiji no oku fukashi
Shiki

Những đốm lửa đèn
hiển hiện
trong đám lá đỏ rậm dầy

Luật tụ họp, tuần hành và biểu tình của Trung Quốc

2011-11-22T10:28:00.001+07:00

Tháng 10 năm 1989 Trung Quốc thông qua Luật Tụ họp, tuần hành và biểu tình (từ đây gọi tắt là Luật Biểu tình). Trước đấy, tháng 5 năm 1989 xảy ra vụ biểu tình ở Thiên An Môn. Luật biểu tình ở Trung Quốc có lẽ được thông qua là để tránh các vụ Thiên An Môn tiếp theo một cách hợp hiến. Như vậy, Luật Biểu tình được thông qua chưa hẳn đã tạo ra những bất ổn trong xã hội hay chống lại chính quyền như một số người nhầm tưởng, mà trái lại nó càng củng cố tính pháp lý của chính quyền trong giải quyết các vấn đề có liên quan tới biểu tình cũng như đã góp phần làm cho xã hội ổn định và phát triển. Thực tiễn 20 năm qua ở Trung Quốc là một minh chứng tác dụng hữu ích của Luật Biểu tình, mặc dù Luật Biểu tình ở Trung Quốc vẫn chịu nhiều chỉ trích. Tìm hiểu Luật Biểu tình của Trung Quốc có thể là một điểm nhìn tham chiếu cho Việt Nam.

Luật Biểu tình của Trung Quốc khá rõ ràng. Có đầy đủ định nghĩa thế nào là tụ họp, tuần hành, biểu tình, cách thức xin phép biểu tình và chính quyền có những quyền hạn gì. Về cơ bản, Luật Biểu tình của Trung Quốc yêu cầu biểu tình phải có người tổ chức và phải được chính quyền cho phép (điều 7 & 8). Người tổ chức biểu tình phải nộp đơn cho chính quyền trước 5 ngày, và chính quyền phải trả lời cho phép hay không bằng văn bản trước 2 ngày (điều 9). Nếu chính quyền không trả lời trước 2 ngày thì điều đó có nghĩa là chính quyền chấp thuận cho biểu tình. Trong trường hợp chính quyền từ chối cho biểu tình, chính quyền phải nêu ra lý do trong văn bản từ chối. Nếu người tổ chức biểu tình không đồng ý với quyết định của chính quyền, họ có thể khiếu nại lên chính quyền cùng cấp trong thời hạn 3 ngày để xem xét lại quyết định và cũng trong thời hạn 3 ngày chính quyền phải trả lời khiếu nại. Có lẽ đây là một điểm mà Luật Biểu tình của Trung Quốc bị chỉ trích, bởi vì về mặt nguyên tắc nếu chính quyền không muốn cho biểu tình họ có thể nêu ra một lý do nào đấy và người biểu tình không thể kiện vào đâu được. Luật Biểu tình của Trung Quốc có điều 15 khá hay ho: người muốn biểu tình chỉ có thể biểu tình ở địa phương đăng ký thường trú, không được biểu tình ở địa phương khác. Điều khoản này ngăn chặn chuyện tập hợp biểu tình từ nhiều địa phương khác nhau về một nơi. Nếu Luật Biểu tình của Việt Nam có điều khoản này thì Hà Nội hay Sài Gòn khỏi phải lo người ở các địa phương khác kéo về biểu tình về chuyện đất đai chẳng hạn. Luật Biểu tình của Trung Quốc cũng tính tới trường hợp biểu tình đột xuất trong những vụ việc bất ngờ và cần thiết phải biểu tình, và trong những trường hợp như vậy người biểu tình phải thông báo ngay lập tức cho chính quyền và chính quyền cũng ngay lập tức phải quyết định cho phép hay không (điều 9).

Vậy người Việt Nam có thể chấp nhận một bộ luật biểu tình tương tự như của Trung Quốc không? Có lẽ là được nếu thêm vào điều khoản trong trường hợp chính quyền từ chối cho phép biểu tình, người biểu tình có quyền khởi kiện quyết định đấy của chính quyền ra tòa án.

Thu xa

2011-11-21T19:10:00.001+07:00

行く我にとどまる汝に秋二つ
yuku ware ni todomaru nare ni aki futatsu
Shiki

Tôi lên đường
anh ở lại
mùa thu đôi

Bài haiku này Shiki làm khi trở về Matsuyama, thành phố quê hương của ông. Ở đấy Shiki gặp lại người bạn của mình, nhà văn Soseki, đang dạy học. Hai người làm khá nhiều bài haiku trao đổi với nhau. Sau 50 ngày, Shiki lại lên đường, còn Soseki ở lại. Đấy là bối cảnh của bài haiku.

Bài haiku không có động từ "chia hai", kiểu thường thấy ở những cuộc chia tay, như "Vầng trăng ai xẻ làm đôi / Nửa in gối chiếc nửa soi dặm trường", nhưng dường như ở đấy vẫn hiển hiện một "chia hai". Một mùa thu trở thành hai mùa thu, một mùa thu lên đường và một mùa thu ở lại. Hai mùa thu nhưng vẫn là một mùa thu. Đó là tình bạn, là chia tay.

Rừng thu

2011-11-20T16:39:00.001+07:00

Cho hết mùa thu biệt lữ hành
Rừng thu mưa máu dạt lều tranh
Ta so phấn nhụy trên màu úa
Trên phím dương cầm, hay máu xanh
Tuệ Sỹ

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bị chửi vỗ mặt ở Quốc hội

2011-11-17T22:20:00.001+07:00

Theo Vietnamnet, Quốc hội hôm nay có tranh luận nảy lửa về chuyện có xây dựng Luật Biểu tình hay không. Đặc biệt, ông Hoàng Hữu Phước kịch liệt phản đối xây dựng Luật Biểu tình, mà Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đề xuất. Bài phát biểu của ông Hoàng Hữu Phước thực chất là chửi vỗ mặt Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, coi Thủ tướng chẳng hiểu gì về biểu tình, chẳng hiểu gì về nguyện vọng của dân chúng, tức có thể hiểu như là một thứ bị thịt. Trong lịch sử nhà nước Việt Nam, chưa bao giờ một Thủ tướng bị chửi vỗ mặt công khai, trước toàn dân như vậy và một đề xuất của Thủ tướng bị coi như là thiếu hiểu biết chính trị và non nớt như vậy. Trong bài phát biểu của mình, ông Hoàng Hữu Phước nói: "Việt Nam chưa phải là siêu cường kinh tế để có thể đài thọ cho một sự ô danh". Với câu nói này, một mặt ông Phước ám chỉ rằng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng rất ấu trĩ, ngay đến Việt Nam chưa phải là siêu cường cũng không nhận thức được, mặt khác lại ám chỉ rằng chuyện Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đề xuất xây dựng Luật biểu tình chỉ mà một kiểu mua lấy "ô danh". Ông Phước còn phát biểu rằng: "Câu hỏi được đặt ra ở đây là dự án Luật biểu tình đã tham vấn ý kiến, nguyện vọng của cử tri, công dân là người cao tuổi, cựu kháng chiến, cựu chiến binh, anh hùng các lực lượng vũ trang, anh hùng lao động, tập thể nông dân, tập thể quân đội, công an, những chiến sỹ biên phòng đang trấn giữ biên cương của tổ quốc và hải đảo quốc gia, những nhà tu hành chân chính hay chỉ vì một nhóm nhỏ vài chục, vài trăm sinh viên, học sinh, những người chưa là những công dân có thu nhập, có việc làm". Với câu hỏi này, ông Phước vả vào miệng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng một cú trời giáng: Thủ tướng đã tham vấn ai chưa, hay chỉ vì chạy theo cái "ô danh" mà đề xuất ra Luật Biểu tình?

Chuyện ông Hoàng Hữu Phước sỉ nhục Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trước Quốc hội và toàn thể dân chúng không phải là vấn đề trọng đại lắm. Thủ tướng bị sỉ nhục cũng là chuyện không có gì mà phải ầm ĩ, tuy từ khi nhà nước dân chủ nhân dân được thành lập, chưa có một Thủ tướng nào bị sỉ nhục đến thế. Người quân tử có thể chết chứ quyết không cho ai làm nhục mình. Tất nhiên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vị tất đã là một người quân tử. Do vậy vấn đề hấp dẫn ở đây là Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ phản ứng lại thế nào? Tôi nghĩ tới các trường hợp sau:

1. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ nói rằng chính ông cũng không biết tại sao lại cần Luật Biểu tình, chẳng qua thấy có một số người bức xúc về vấn đề này nên ông đề xuất ra Quốc hội để bàn thảo. Nếu trường hợp này xảy ra, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ sánh vai cùng nghị Cảnh IQ, nghị Hồng Luật nhà văn và nghị Đương rau muống.

2. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng im lặng để Quốc hội loại bỏ đề xuất xây dựng Luật Biểu tình. Nếu trường hợp này xảy ra, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ mất uy tín chính trị trầm trọng. Ông là vị Thủ tướng đầu tiên và duy nhất trong lịch sử từng bị đề xuất phế truất trước Quốc hội, các đề xuất của ông trước Quốc hội hay bị loại bỏ như trước đây là tàu cao tốc, giờ đây là Luật Biểu tình. Vậy câu hỏi đặt ra là với uy tín thấp như thế sao ông vẫn còn cố giữ cái ghế Thủ tướng làm gì? Không thấy nhục sao? Bên cạnh đó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng là vị Thủ tướng đầu tiên và duy nhất cho đến nay đầy tai tiếng như chuyện con trai, con gái ông được giữ những vị trí không tương xứng với chính tích của mình. So sánh với Chủ tich nước Trương Tấn Sang, người mà uy tín và vị thế ngày càng lên cao và được lòng dân, thì với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng uy tín và vị thế ngày càng đi xuống và mất lòng tin của dân. Ngay đến loại hàng rong như Hoàng Hữu Phước còn khinh Thủ tướng ra mặt đến thế thì thử hỏi trên đời này còn ai coi trọng Thủ tướng được nữa.

3. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ quyết liệt bảo vệ đề xuất của mình bằng cách đảm bảo Quốc hội phải đưa Luật Biểu tình vào chương trình xây dựng. Nếu trường hợp này xảy ra, uy tín của Thủ tướng sẽ vớt lại được và có thể cạnh tranh được với Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, một người luôn tận dụng cơ hội để lấy điểm trước dân chúng. Tuy nhiên, ngay cả khi trường hợp này xảy ra, miệng lưỡi thế gian vẫn không vì thế mà ngưng lại. Người ta sẽ nói Thủ tướng chơi trò quân xanh, quân đỏ. Để vả được miệng thế gian thì Thủ tướng phải ra uy, nhất định phải dạy cho tay Hoàng Hữu Phước một bài học nhớ đời, cạch đến già về chuyện đã cả gan dám liếm mặt Thủ tướng. Nếu Thủ tướng làm được thì không những đã trừng trị được kẻ to gan dám sỉ nhục mình mà còn dằn mặt những kẻ đang tấp tểnh ngáng chân Thủ tướng những chuyện trong tương lai. Làm được như vậy Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng có cơ trở thành một Putin của Việt Nam.

Trường hợp nào sẽ xảy ra đây? Tôi không biết. Thôi thì chờ xem vậy.

Ai mới là con vẹt non?

2011-11-16T15:57:00.001+07:00

Trên Facebook thấy một số người bàn tán về chuyện có chuyện chế độ Ngô Đình Diệm lê máy chém đi chém ở miền Nam không? Tò mò tôi thử tìm hiểu xem nguồn gốc của xét lại vấn đề này. Thấy trang Ba Sàm dẫn lời của một tay ất ơ nào đấy nói rằng chiếc máy chém đó mới chỉ chém có 1 người là Hoàng Lệ Kha, với lời bình "Ha Ha! Những con vẹt ... non thời nay". Không biết ai mới là con vẹt non đây.

Báo Time năm 1956 có bài viết "South Viet Nam: A Life of Violence" trong đó có viết về cuộc hành hình Ba Cụt (có thể xem trích đoạn ở đây), tuy sự kiện này xảy ra trước đạo luật 10/59, nhưng vẫn là do chính quyền Ngô Đình Diệm tiến hành (tiểu sử của Ba Cụt và bị chính quyền Diệm hành hình có thể xem trên wiki) . Hoàng Lệ Kha chỉ là người cuối cùng bị hành hình vào năm 1960. Số người bị chính quyền Diệm hành hình tôi không có con số chính xác. Sách The Vietnamese war: revolution and social change in the Mekong Delta của Elliot có dẫn 2 trường hợp khác bị hành hình bằng máy chém: một là Bảy Châu ở chợ Mỹ Phước Tây và hai là một người tên là Tranh ở chợ Bến Tranh. Đấy là chỉ nói về tỉnh Mỹ Tho. Ngay Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ McNamara còn biết đến chuyện máy chém (dẫn theo báo Asia Times) mà mấy con vẹt non thực sự kiểu như Ba Sàm còn quàng quạc thì cũng thật là kỳ lạ. Còn non như vậy mà đã muốn chép sử hay này nọ thì quả thật là làm trò cười cho thiên hạ. Muốn chép sử thì phải nói được tiếng người chứ mới chỉ bắt chước được tiếng người của loài vẹt, mà lại vẹt non nữa, thì lừa được ai? May ra lừa được mấy người đang bập bẹ tập nói, tập viết tiếng Việt ở hải ngoại.

Những chuyện như vậy cũng trở nên ồn ào chỉ cho thấy một mặc cảm dòng chính rất trầm trọng ở Việt Nam.

Tàn thu

2011-11-16T10:20:00.001+07:00

Một bước đường thôi nhưng núi cao
Trời ơi mây trắng đọng phương nào
Đò ngang neo bến đầy sương sớm
Cạn hết ân tình, nước lạnh sao
Tuệ Sỹ

Thu tàn

2011-11-15T18:39:00.001+07:00

Từ núi lạnh đến biển im muôn thuở
Đỉnh đá này và hạt muối đó chưa tan
Cười với nắng một ngày sao chóng thế
Nay mùa đông mai mùa hạ buồn chăng
Đếm tóc bạc tuổi đời chưa đủ
Bụi đường dài gót mỏi đi quanh
Giờ ngó lại bốn vách tường ủ rũ
Suối nguồn xa ngược nước xuôi ngàn
Tuệ Sỹ

Lũ người quỷ ám

2011-11-09T18:38:00.001+07:00

Vả, ở đó có một bầy heo đông đương ăn trên núi. Các quỉ xin Đức Chúa Jêsus cho chúng nó nhập vào những heo ấy, Ngài bèn cho phép. Vậy, các quỉ ra khỏi người đó, nhập vào bầy heo, bầy heo từ trên bực cao đâm đầu xuống hồ và chết chìm. Các kẻ chăn heo thấy vậy chạy trốn, đồn tin ấy ra trong thành và trong nhà quê. Thiên hạ bèn đổ ra xem việc mới xảy ra; khi họ đến cùng Đức Chúa Jêsus, thấy người mà các quỉ mới ra khỏi ngồi dưới chơn Đức Chúa Jêsus, mặc áo quần, bộ tỉnh táo, thì sợ hãi lắm.

(Luke 8:32-35)

Như thường lệ, đã thành quy luật, mỗi khi Việt Nam và Hoa Kỳ có đối thoại về nhân quyền là y rằng Công giáo Việt Nam lại khơi chuyện đòi đất. Lần đòi đất này không nằm ngoài quy luật đó. Thực sự phải thấy rằng đòi đất chỉ là vấn đề bề nổi. Bản chất bên trong là khối Thiên Chúa giáo không chấp nhận hệ thống chính trị hiện nay, nhưng không dám tuyên bố thẳng thừng, chỉ khi nào có cơ hội thuận tiện mới dám xé toạc chiếc mặt nạ bấy lâu nay dùng để che mặt bằng tuyên bố "không đội trời chung" với chế độ, như linh mục Nguyễn Văn Khải, nguyên là người phát ngôn của nhà thờ Thái Hà tuyên bố. Phát ngôn của linh mục Nguyễn Văn Khải cũng xé toạc cái mặt nạ của chính Giáo hoàng, người từng tuyên bố Giáo hội không hoạt động chính trị và phải hòa hợp với chế độ sở tại. Điểm này tôi đã từng bàn nhiều lần trên blog này khi Việt Nam và Vatican có những hoạt động nhằm thiết lập mối quan hệ ngoại giao, và cũng không nằm ngoài dự đoán của tôi: Vatican chỉ giả vờ hòa hoãn, hòa hợp với chế độ chính trị hiện nay của Việt Nam, và bản chất của Vatican vẫn là "không đội trời chung" như linh mục Nguyễn Văn Khải tuyên bố công khai, và người Công giáo chính là một đội quân của Vatican nhằm thực hiện chiến lược giấu mặt này. Vatican xé toạc chiếc mặt nạ thông qua tuyên bố của linh mục Nguyễn Văn Khải hơi sớm, và đúng là nằm ngoài dự đoán của tôi. Tôi đã không nghĩ tuyên bố như vậy lại đến sớm đến thế, tưởng rằng phải ở thời kỳ muộn hơn khi Việt Nam và Vatican thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức và trọn vẹn. Giờ đây nhà nước Việt Nam có toàn quyền đòi hỏi Vatican phải giải thích về phát ngôn của linh mục Nguyễn Văn Khải và quan điểm của Giáo hoàng. Nếu Vatican không trục xuất linh mục Nguyễn Văn Khải ra khỏi Giáo hội thì điều đó chứng tỏ Vatican khẳng định quan điểm "không đội trời chung" với chế độ chính trị hiện nay của Việt Nam.

Chuyện đòi đất của người Công giáo chỉ là một trò nhăng nhố. Khi nhà nước dân chủ nhân dân được thiết lập, các quan hệ về sở hữu đất đai cũ đã bị xóa bỏ một cách minh bạch bằng Hiến pháp: đất đai thuộc sở hữu toàn dân. Cũng giống như ở Ý, khi nước Ý thống nhất, đất đai vốn thuộc Giáo hội đã bị trưng thu, và Vatican bị thu hẹp lại như ngày nay. Không một Giáo hoàng nào có thể xách động người Công giáo đòi chính quyền Ý phải trả lại đất đai mà Vatican vốn sở hữu từ trước. Đó chính là ý nghĩa của nền Cộng hòa hay của nhà nước Dân chủ nhân dân, khi mối quan hệ trên nhiều phương diện, trong đó có đất đai, được thiết lập mới. Đấy chính là công bằng, văn minh và lẽ phải. Chỉ có nhân dân mới có toàn quyền thay đổi những mối quan hệ được thiết lập đấy. Chuyện đòi đất của người Công giáo chỉ là một cái cớ, bởi vì nó không xuất phát từ nhu cầu cần thiết của Giáo hội. Nếu Giáo hội hay nhà thờ cần đất để hoạt động tôn giáo, họ có thể làm đơn xin cấp đất, và Chính quyền sẽ đáp ứng nguyện vọng của họ trên cơ sở tình hình thực tế. Thực tế, ví dụ Tổng giáo phận Huế được Chính quyền cấp đất rất nhiều. Đòi đất chỉ là chiếc mặt nạ để che đậy dã tâm của lũ người quỷ ám. Thực ra dã tâm của lũ người quỷ ám này đã từng bộc lộ trước đây, khi tiến hành các hoạt động hiệp thông với những người ngoại đạo nhằm tập hợp lực lượng bất chấp giáo lý của chính Thiên Chúa giáo. Phải thấy rằng bí tích Rửa tội và bí tích Thánh thể là nhiệm màu của Thiên Chúa giáo. Lũ người quỷ ám này đã công khai chà đạp lên các bí tích đấy, hiệp thông với những người chưa tiếp nhận bí tích Rửa tội và Thánh thể, vấy bẩn mình Chúa và biến nơi thờ phụng Chúa thành "hang ổ của quân trộm cướp" như Kinh Thánh từng viết. Điều kinh người là tuyệt nhiên không thấy Vatican ngăn cản hay phê phán những trò sỉ nhục tinh thần Ki Tô như vậy, mặc dù trò hiệp thông như vậy có vẻ như đã chấm dứt sau khi tôi lên tiếng. Điểm này không thể không đặt câu hỏi về vai trò của Vatican: phải chăng Vatican dung túng cho những hoạt động làm càn, thậm chí đi ngược chính giáo lý Ki Tô của lũ người quỷ ám là nhằm tới những âm mưu và mục đích khác mà do tình thế hiện tại chưa dám công khai nói ra?

Ngoài ra cần phải nói thêm rằng, linh mục Nguyễn Văn Khải của nhà thờ Thái Hà tuyên bố "không đội trời chung" công khai như vậy thì tất nhiên cơ quan an ninh Việt Nam có toàn quyền triệu tập những người từng có quan hệ với linh mục Nguyễn Văn Khải để điều tra những vấn đề liên quan tới an ninh quốc gia. Những chuyện như vậy đừng có nhập nhèm với do chống Tàu hay biểu tình này nọ để người ta khinh cho.

Bích vân thiên, hoàng hoa địa

2011-11-09T18:16:00.001+07:00

Bài "Bích vân thiên, hoàng hoa địa..." trong Tây sương ký qua diễn xướng của Việt kịch, Kinh kịch và Côn khúc. Có lẽ, Việt kịch dễ nghe và Kinh kịch khó nghe hơn cả.

Việt kịch

Kinh kịch

Côn khúc

Dâm thư hay Phép đọc vở Mái Tây của Thánh Thán

2011-11-07T21:50:00.001+07:00

1. Ai bảo vở Mái Tây là dâm thư, người ấy ngày sau nhất định phải sa xuống ngục "nhổ lưỡi"! Sao vậy? Vở Mái Tây không phải bỡn, mà là văn hay của trời đất... Từ khi có Trời Đất tất nhiên trong khoảng đó phải có áng văn hay như thế. Không phải ai viết ra cũng được cả, mà là Trời Đất có phép tự mình không kết bỗng soạn lên. Nếu nhất định muốn bảo là của một người viết ra, thì Thánh Thán xin coi người ấy tức là hiện thân của Trời Đất.

2. Vở Mái Tây quyết không phải là dâm thư mà nhất định là một áng văn hay. Từ rầy trở đi, ai bảo là văn hay, ai bảo là dâm thư, Thánh Thán cũng mặc kệ! Kẻ thích văn xem đến cho là văn! Kẻ đã dâm xem đến cho là dâm, thế thôi!

3. Họ sở dĩ cho Mái Tây là dâm thư, chẳng qua chỉ vì trong vở có câu chuyện ấy… Nhưng thử nghĩ kỹ: chuyện ấy thì ngày nào không có? Chỗ nào không có? Có dễ trong Trời Đất có chuyện ấy, thì phế cả Trời Đất đi hay sao? Lại hỏi vì đâu mà có thân ta? Dễ cũng vất cả thân ta đi hay sao? Một bộ sách có vô số là những văn chương phong phú xinh đẹp như vậy, ta nên xét xem phong cảnh xinh đẹp như thế, là hạng văn chương gì? Sinh ra từ đâu? Đi đến chỗ nào? Đi thẳng ra sao? Uốn quanh ra sao? Mở ra thế nào? Chỗ nào đàng hoàng? Chỗ nào lẩn lút? Chỗ nào chấm giải? Chỗ nào bay qua? Đến như chuyện ấy, ta nên gác ra một bên, không nên bàn đến nữa!

4. Ai bảo Mái Tây là dâm thư, người ấy chỉ nên đánh đòn, không cần dậy! Sao vậy? Chỉ vì từ bé hắn đã học một thầy đồ cùn, tai nghe vào rồi, nhớ chôn trong ruột. Chính mắt hắn cũng chưa được trông đến vở Mái Tây! Đánh đòn ra nghĩ cũng còn là oan!

5. Nếu mắt được coi đọc Mái Tây rồi mà cũng bảo là dâm thư, thì hạng đó có nên đánh đòn không? Thưa rằng: Đánh thế cũng là đánh oan! Vì hắn là hạng đồ cùn đó thôi. Lúc viết Mái Tây, người viết đã phát nguyện không cho họ đọc. Quả nhiên ngày nay họ không đọc!

6. Bảo Mái Tây là dâm thư, người ấy thế mà có công đức lớn! Khi xưa viết Mái Tây, đã phát nguyện chỉ để cho các tài tử gấm vóc đời sau cùng đọc chứ không cho hạng gánh rong, hạng lính lệ cũng xúm vào đọc... Nay nếu không có hạng người ấy nắm tay, vung cánh, vỗ giường, đập ghế, chửi là dâm thư, thì thế tất ai ai cũng đọc, để tiết lộ hết cả cái hay, cái kín của Trời Đất! Thánh Thán rất không thích.

Thánh Thán
(Nhượng Tống dịch)

Ghi lại bên lề: thời Thánh Thán có hạng gánh rong, hạng lính lệ, những hạng đấy nhất quyết không nên cho đọc. Ngày xưa viết văn cũng hay, khi viết đề ngay từ đầu: sách này những hạng sau không được đọc. Hạng gánh rong có lẽ là nhà báo thời nay, hạng lính lệ chắc là vẫn không đổi. Tại sao ngay từ thời cổ xưa, những hạng người này đã bị khinh bỉ đến thế? Gia phong vô phúc lắm phải đi làm nghề lính lệ. Có lẽ ngày nay cũng vậy.

Núi thu

2011-11-06T18:14:00.001+07:00

寂しさは
その色としも
なかりけり
真木立つ山の
秋の夕暮

sabishisa wa
sono iro to shimo
nakarikeri
maki tatsu yama no
aki no yugure

Jakuren (Pháp sư Tịch Liên)

Tịch liêu
với những sắc màu đó
không có liên quan gì;
những cây xanh trên núi
trong chiều tối mùa thu

Rừng phong

2011-11-05T16:37:00.001+07:00

Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san
Nguyễn Du

Tôi chợt nhớ tới câu "Hiểu lai thùy nhiễm sương lâm túy", sáng sớm ai nhuộm rừng sương say, trong Tây sương ký. Đó là một câu trong đoạn khúc Trường đình tống biệt rất nổi tiếng. Một rừng phong nhuộm sương trở nên đỏ rực như đang say. Đó cũng là ly biệt, là nước mắt tiễn đưa. Đó là màu quan san. Chữ "nhuốm" nghe có vẻ hay hơn "nhuộm", nhưng có lẽ "nhuốm" là không đúng trong câu thơ của Nguyễn Du. "Nhuốm" là động từ tự thân, không có bổ ngữ, không thể thu nhuốm rừng phong một màu quan san, chỉ có thể là thu nhuộm rừng phong một màu quan san. Nhưng có thể thơ không cần phải đúng ngữ pháp. Tuy không có bằng chứng điển tích, tôi nghĩ câu thơ của Nguyễn Du chính là một kiểu phiên bản câu hát trong Tây sương ký.

Bích vân thiên
hoàng hoa địa
tây phong khẩn
bắc nhạn nam phi
hiểu lai thùy nhiễm sương lâm túy
tổng thị ly nhân lệ

Trời mây xanh
đất hoa vàng
gió Tây gấp
nhạn Bắc bay về Nam
sáng sớm ai nhuộm rừng sương say
tất cả là nước mắt người ly biệt

Nhượng Tống dịch thành:

Bầu trời thăm thẳm xanh lơ
Đìu hiu mặt đất lơ thơ hoa vàng
Gió Tây thổi buốt can tràng
Về Nam nhạn Bắc kêu thương lạc loài!
Rừng phong ai nhuộm đỏ tươi
Đều là nước mắt những người biệt ly

Chiều thu

2011-11-05T11:00:00.001+07:00

又人にかけ抜れけり秋の暮
mata hito ni kakenukare keri aki no kure
Issa

Lại một người nữa
vượt qua
chiều thu

Tịch liêu

2011-11-03T18:23:00.001+07:00

さびしさのうれしくもあり秋の暮れ
sabishisa no ureshiku mo ari aki no kure
Buson

Tịch liêu
cũng là niềm vui thú
chiều thu

Thu thâm

2011-11-02T20:13:00.001+07:00

家を持たない秋がふかうなるばかり
ie wo motanai aki ga fukau naru bakari
Taneda Santoka

Không nhà
chỉ mùa thu đậm thôi

Hoàng hôn trên núi

2011-10-31T17:56:00.001+07:00

Tịch dương vô hạn hảo
Lý Thương Ẩn

Cảnh ở đây không phải là Lạc Du, cũng không phải là bình nguyên, toàn là núi, nhưng tôi lại nhớ tới câu thơ của Lý Nghĩa Sơn. Câu thơ rất ngắn và đẹp. Một đêm ngủ trên núi, lạnh lẽo và hoang vu. Tiếc là không được ngắm bình minh trên núi, vì sáng sương mù dày đặc, cách nhau vài mét là đã không nhìn thấy nhau. Nghĩa Sơn lên Lạc Du vì "ý bất thích", lại thấy tiếc tịch dương sao mà ngắn thế, vừa mới chớm đã bị hoàng hôn nhấn chìm. Thật khó diễn tả được thế nào là tịch dương. Chút ánh sáng cuối cùng của ngày, như chợt bừng lên trong khoảnh khắc rồi chìm trong màn sương lam giăng khắp. Tịch dương đẹp vô cùng hay tịch dương vô cùng đẹp?

Núi gấm

2011-10-30T23:24:00.001+07:00

もみぢ葉の錦の秋や唐衣
momijiba no nishiki no aki ya karagoromo
Ryokan

Tấm gấm lá đỏ
của mùa thu
Đường y

Chút nắng vàng thu

2011-10-27T20:21:00.001+07:00

Chút nắng vàng thu se nhẹ
Chiều nay,
cũng bỏ ta rồi
Thảo Phương

Tôi chợt nhớ một chuyện đã cũ. Năm đấy một nhóm du học sinh làm một cái quỹ giúp các em học sinh học giỏi nhưng nhà nghèo. Vì là quỹ nên phải có những quy định cụ thể và vì vậy phải bàn bạc. Trong quy định có điểm giúp các em học sinh học giỏi là con thương binh, liệt sĩ. Có một ý kiến cho rằng cần phải thêm vào đó cả con thương binh, liệt sĩ của chế độ VNCH. Ý kiến này bị phản bác và với kết quả của đa số nó không có mặt trong bản quy định. Chiều nay tôi lại đọc thấy người đã từng phản đối ý kiến trên giờ đây lại có ý kiến đất nước cần phải cải cách, hòa hợp hòa giải dân tộc. Hoặc là con người thay đã đổi một cách nhanh chóng, hoặc là hòa hợp hòa giải đó không phải là thêm con thương binh, liệt sĩ phía bên kia vào. Có những con người, họ luôn luôn biến đổi, và lúc nào đấy ta bỗng nhận ra cái không thay đỏi ở họ là sự thay đổi để phù hợp với một tinh thần nào đó, như của thời đại mà Milan Kundera đã từng nói tới.

Ghi chép ngắn về nhân dân

2011-10-25T22:24:00.001+07:00

Đây chỉ là một ghi chép ngắn về khái niệm nhân dân. Khi nào có thời gian tôi sẽ triển khai tiếp.

"Nhân dân" là một khái niệm cực kỳ phức tạp, bởi nó được sử dụng trong những văn cảnh khác nhau, với những sắc thái, ý nghĩa khác nhau, trong nội dung thông tục và hàn lâm. Bởi vậy khi nói nghiêm túc về "nhân dân" là phải quy nội hàm của nó.

Ít nhất có 2 khái niệm populus và ethnos.

Das Volk trong tiếng Đức được sử dụng cực kỳ thịnh vào thời Phát xít và mang những ý nghĩa sắc thái khác nhau. Wir sind das Volk là khẩu hiệu của các cuộc biểu tình ở Đông Đức hồi năm 1989. Brecht viết câu thơ rất nổi tiếng "Löste das Volk auf und / Wählte ein anderes?", das Volk ở đây không chỉ đơn thuần là "nhân dân", mà là một nhóm người có quyền bầu cử.

Trong một ý nghĩa nhất định, khái niệm "chuyên chính vô sản" được dịch chuyển thành "chuyên chính nhân dân", nhưng cụm từ như vậy sẽ không được sử dụng, mà thay thế bằng "cộng hòa nhân dân" hay "dân chủ cộng hòa". "Dân chủ cộng hòa" về bản chất là nền "chuyên chính nhân dân", nhưng chính ở đây xuất hiện một khái niệm "nhân dân" thứ cấp khác, một tập hợp người không phải chính quyền. Wir sind das Volk chính là một sự đòi hỏi phục hồi lại "nhân dân".

Một ghi chú về vụ kiện đài truyền hình

2011-10-25T14:26:00.001+07:00

Đọc thấy đơn khởi kiện Đài truyền hình Hà Nội và đơn khiếu nại của một số vị "nhân sĩ trí thức hàng đầu của đất nước" tôi không khỏi phì cười. Tôi chỉ ghi lại ở đây một ghi chú. Những ghi chú khác tạm thời tôi chưa viết. Chẳng hơi đâu mất thời gian vẽ đường cho hươu chạy. Thông báo trả lại đơn kiện của Tòa án Quận Đống Đa là đúng theo quy định của Bộ Luật Tố tụng Dân sự: người khởi kiện không có quyền khởi kiện. Cụ thể hơn ông Nguyên Ngọc là người khởi kiện không có quyền khởi kiện, bởi vì ông Nguyên Ngọc không có đầy đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự. Người có đầy đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự trong trường hợp này không phải là ông Nguyên Ngọc, mà là ông Nguyễn Ngọc Báu. Đơn giản như vậy thôi. Tôi nghĩ Chánh án Tòa án Quận Đống Đa có đầy đủ thẩm quyền để trả lại đơn khiếu nại vụ kiện với lý do thông báo của thẩm phán trả lại đơn kiện là đầy đủ và đúng theo quy định của pháp luật mà không cần phải giải thích chi tiết vì lý do quá hiển nhiên. Chuyện đơn giản như vậy mà cũng không hiểu, mà có thể gọi là "nhân sĩ trí thức" ư, không xấu hổ sao?

Einstein vẫn đúng?

2011-10-20T15:06:00.000+07:00

Tháng trước cả thế giới xôn xao về kết quả thí nghiệm neutrino nhanh hơn ánh sáng của thí nghiệm OPERA. Giờ đây một thí nghiệm khác, thí nghiệm ICARUS, song hành cùng thí nghiệm OPERA thông báo bằng chứng cho thấy neutrino không thể nhanh hơn ánh sáng. Thí nghiệm ICARUS cũng đo chùm neutrino từ CERN ở Thụy Sĩ xuyên ngầm qua dãy Alps đến Gran Sasso ở Italy. Nhưng thí nghiệm ICARUS không đo vận tốc của neutrino, mà tìm kiếm bức xạ Cherenkov của chùm neutrino. Bức xạ Cherenkov là bức xạ điện từ của một hạt tích điện chuyển động trong một môi trường với vận tốc lớn hơn vận tốc pha của ánh sáng trong môi trường đấy. Hiện tượng bức xạ này được nhà vật lý Liên Xô Cherenkov khám phá, và được hai nhà vật lý Liên Xô là Frank và Tamm giải thích bằng lý thuyết. Năm 1958 Cherenkov, Frank và Tamm được trao giải thưởng Nobel về bức xạ Cherenkov. Bức xạ Cherenkov tương tự như hiện tượng tiếng nổ âm thanh do máy bay siêu thanh tạo ra khi bay với vận tốc lớn hơn vận tốc âm thanh. Sau khi thí nghiệm OPERA công bố về vận tốc nhanh hơn ánh sáng của neutrino, hai nhà vật lý Mỹ Cohen và Glashow công bố một tính toán lý thuyết cho thấy nếu neutrino chuyển động nhanh hơn ánh sáng thì chúng sẽ mất mát năng lượng rất nhanh thông qua phát xạ cặp electron-positron, tương tự như bức xạ Cherenkov. Glashow từng được giải thưởng Nobel về lý thuyết tương tác yếu cùng với Weinberg và Salam. Công bố của Cohen và Glashow cho thấy kết quả năng lượng đo được của chùm neutrino trong thí nghiệm OPERA mâu thuẫn chính với kết luận neutrino nhanh hơn ánh sáng cũng của chính thí nghiệm OPERA. Thêm vào đó, thí nghiệm ICARUS khẳng định không quan sát thấy phát xạ cặp electron-positron hay bức xạ gamma từ chùm neutrino, và như vậy đã bác bỏ kết luận neutrino chuyển động nhanh hơn ánh sáng của thí nghiệm OPERA. Vậy thí nghiệm OPERA có sai sót ở đâu không hay vẫn đúng, vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ. Nhưng hiện nay đã có ít nhất một thí nghiệm khác, thí nghiệm ICARUS, bác bỏ nó, tuy không trực tiếp đo vận tốc neutrino, mà thông qua phân tích phân bố năng lượng của chùm neutrino. Einstein vẫn là một tượng đài vững chắc, dường như không thể bị lật đổ và thách thức bất kỳ ai muốn húc đầu vào đấy.

Cánh đồng

2011-10-18T17:55:00.001+07:00

君が田も我田も同じ青み哉
Kimi ga ta mo waga ta mo onaji aomi kana
Issa

Ruộng của anh
ruộng của tôi
cùng xanh cả

Bài haiku này được cho rằng đã thể hiện hoàn cảnh của chính Issa. Issa không có ruộng đất. Mãi đến khi 53 tuổi, ông mới có thửa ruộng của mình. Cái cảm giác được sở hữu đó không làm tách biệt màu xanh như nhau của đồng ruộng. Song bài haiku không giới hạn chật hẹp trong ý tứ đó. Tôi nhớ tới bài thơ trong sách giáo khoa lớp một mà tôi đã từng được học: "Lũy tre xanh xanh / Làng tôi làng anh / Cùng giống nhau nhỉ / Có mái nhà tranh / Có người cày cấy / Nuôi tôi và anh". Mấy chục năm rồi tôi vẫn còn nhớ những câu thơ như vậy. Cánh đồng lúa ở đâu cũng giống nhau, đẹp và gợi nhiều cảm xúc, như là ký ức, như là thân quen, cả khi còn xanh, lẫn khi đã chín.

Cánh đồng xanh

2011-10-17T21:40:00.001+07:00

田が青む田が青むとやけいこ笛
ta ga aomu ta ga aomu to ya keiko fue
Issa

Cánh đồng mướt xanh
cánh đồng mướt xanh
tiếng sáo tập

Đồng lúa

2011-10-16T22:57:00.001+07:00

隠れ家や月と菊とに田三反
kakurega ya tsuki to kiku to ni ta san tan
Basho

Ẩn gia
trăng, cúc và đồng lúa
tam phiên

Mùa thu là mùa của trăng, cúc và đồng lúa. Trăng và cúc được nhiều người nói đến. Tôi có cảm giác rằng thi ca Trung Hoa nói nhiều về trăng và cúc, nhưng đồng lúa mùa thu dường như vắng bóng. Có lẽ bởi vì khu vực Hoàng Hà không có ruộng lúa. Ảnh hưởng của trào lưu đó dường như thơ ca cổ điển Việt Nam cũng vắng bóng đồng lúa mùa thu. Ba bài thơ về mùa thu của Nguyễn Khuyến không có một tí cảm xúc nào về đồng lúa, trong khi đấy lại có "hoa năm ngoái", "ngỗng nước nào". Những cảm xúc ước lệ, khuôn mẫu và kinh điển. Đó là sự nhàm chán của văn chương Việt Nam.

Vỡ đê

2011-10-15T23:16:00.001+07:00

Đọc thấy tin vỡ đê ở Nam bộ tưởng như tái lặp một Bắc bộ trước đây. Tôi chợt nhớ ra công trình đắp đê ở Nam bộ là ý chí của ông Võ Văn Kiệt. Bây giờ đã thấy có những ý kiến cho rằng việc đắp đê ở Nam bộ là đã không nghe ý kiến cảnh báo của các nhà khoa học. Tôi đâm ra thắc mắc không biết hồi quyết định đắp đê đấy, ban nghiên cứu của Thủ tướng có ý kiến như thế nào? Chuyện hồi đấy tôi không để ý nên không biết, giờ tra tìm tài liệu cũng thấy khó. Tôi quan tâm đến vấn đề này vì muốn xem ban nghiên cứu của Thủ tướng có ích gì không, hay cũng chỉ là một đám giá áo túi cơm, há miệng hay ngậm miệng theo ánh mắt người trên. Nghị định 38 cũng được ký thời ông Phan Văn Khải khi ban nghiên cứu của Thủ tướng vẫn còn nguyên.

Nguyễn Phú Trọng tên là gì?

2011-10-15T00:59:00.001+07:00

Thoạt nghĩ đây là một câu hỏi lẩn thẩn. Nhưng nghĩ lại tôi quả thật không biết ông Trọng tên là gì. Tất nhiên tên của ông Nguyễn Phú Trọng là Trọng. Nhưng "trọng" này có nghĩa là gì? Xem bản tin của truyền thông của Trung Quốc thì thấy viết là 仲, có nghĩa là giữa, em như "trọng xuân" là giữa xuân hay "trọng đệ" là em thứ. Lý Ông Trọng cũng là chữ trọng này. Trọng như vậy có nghĩa là đàn em. Tra Google lại thấy có chỗ viết là 重, có nhiều nghĩa như nặng, tôn trọng, chuộng, quá... Với chữ trọng này "phú trọng" có nghĩa là kẻ lắm tiền, nên quyền thế lớn. Hàn Phi nói rằng đấy là nguồn gốc sinh ra "loạn công". "Đại cục vi trọng" là chữ trọng này.

Tra wiki thấy bản tiếng Nhật gọi học vị của ông Trọng là "chuẩn bác sĩ", còn bản tiếng Trung viết là "phó bác sĩ" [trong các tiếng Trung, Nhật, Triều học vị PhD đều được gọi là "bác sĩ"].

Chuẩn tinh thể

2011-10-08T19:24:00.001+07:00

Giải thưởng Nobel năm nay về hóa học được trao cho Dan Shechtman do đã khám phá ra chuẩn tinh thể. Tuy là giải thưởng về hóa học nhưng công trình khám ra ra chuẩn tinh thể lại được công bố trên tạp chí vật lý. Ranh giới giữa các lĩnh vực nhiều khi cũng không được rành mạch. Năm 1998 giải thưởng Nobel về hóa học cũng được trao cho Kohn, một nhà vật lý, về một công trình cũng thuộc lĩnh vực vật lý, lý thuyết phiếm hàm mật độ.

Trước tiên phải nói về tên gọi quasicrystal trong tiếng Việt. Đa số báo chí tiếng Việt dịch là giả tinh thể. Cách dịch như vậy không hẳn là sai, song cũng không chính tắc. Tiền tố quasi được quy định dịch là "chuẩn", còn tiền tố pseudo được quy định dịch là "giả". "Chuẩn" có nghĩa là gần như, giống như. "Chuẩn tướng" có nghĩa là chưa phải là tướng, nhưng cũng gần như tướng. Quasicrystal không phải là tinh thể nhưng cũng gần giống như tinh thể. Tôi hy vọng truyền thông không làm loạn thêm thuật ngữ khoa học, mà bấy lâu nay chúng vốn không được chính tắc hóa ở Việt Nam.

Có thể hình dung cấu trúc tinh thể như sau. Một sân trường trong giờ ra chơi. Các học sinh nô đùa, chạy nhảy quanh sân. Cấu trúc như vậy cho chúng ta một hình ảnh về chất khí hay chất lỏng, nếu coi mỗi học sinh như là một nguyên tử hay phân tử. Về mặt bản chất chất lỏng và chất khí không khác nhau, mặc dù trong cuộc sống hàng ngày chúng ta thấy chúng khác nhau một cách rõ ràng. Bây giờ tưởng tượng tại đúng một thời điểm tất cả các học sinh dừng ngay lập tức tại vị trí họ đang nô đùa, không chạy nhảy nữa. Như vậy chúng ta sẽ có một hình ảnh về một chất thủy tinh hay một chất vô định hình, giống như tấm kính trong suốt vậy. Bây giờ trống điểm hết giờ ra chơi, các học sinh xếp thành hàng ngay ngắn, thẳng tắp, cách đều nhau. Đấy là hình ảnh về cấu trúc tinh thể. Nếu ta dịch các hàng học sinh sang hàng bên cạnh và cứ như thế thì sân trường vẫn vậy. Đó là tính đối xứng tịnh tiến. Nếu các học sinh đứng cách nhau đều đặn theo cả chiều dọc lẫn chiều ngang, thì chúng ta có thể thấy các học sinh xếp thành hàng thẳng, không chỉ theo chiều dọc hay chiều ngang, mà còn theo các đường chéo. Nếu tại mỗi hàng học sinh đầu hàng chuyển xuống vị trí cuối và học sinh cuối hàng chuyển lên đầu, và các vị trí tiếp theo tiến hành tương tự như vậy thì sân trường vẫn như cũ, không thay đổi gì. Đó là tính đối xứng gương, một loại đối xứng nằm trong nhóm đối xứng điểm. Cấu trúc tinh thể như vậy có hai tính đối xứng: đối xứng tịnh tiến và đối xứng điểm. Kết hợp hai loại đối xứng này chúng ta có nhóm đối xứng không gian của cấu trúc tinh thể. Có thể hình dung cấu trúc tinh thể như một cách lát gạch, mỗi viên gạch mang tính đối xứng điểm, và các viên gạch khác được lát bằng cách lặp lại viên gạch đầu tiên theo một kiểu nhất định. Trong ví dụ về học sinh xếp hàng có thể hình dung 4 học sinh đứng tạo thành hình vuông là một viên gạch. Các viên gạch chỉ có thể là hình tam giác, hình bình hành, hình lục giác. Nếu viên gạch có hình ngũ giác chúng ta không thể lát gạch được vì sẽ có chỗ sẽ kê nhau hay bỏ trống. Tương tự như vậy đối với hình thất giác, bát giác... Thế nhưng ngay từ thời kỳ Trung đại, các giáo đường Hồi giáo đã cho thấy có những cách lát gạch mà các viên gạch được lát không lặp lại kiểu lát như nhau được gọi là mosaic. Đấy là một dạng cấu trúc không có tính chất đối xứng tịnh tiến hay còn gọi là cấu trúc phi chu kỳ. Nhưng nếu nhìn kỹ chúng ta lại thấy gần như chúng cũng có những tính chất lặp lại, nhưng không hoàn toàn, chỉ gần như. Chúng ta có thể thấy chúng cũng tạo thành những hàng, cách nhau đều đặn, tuy không chính xác lặp lại một cách hoàn toàn triệt để, như hình vẽ ở trên. Đó là hình lát gạch Penrose, tạo từ 2 hình thoi "béo" và "gầy", do nhà toán lý người Anh Penrose nghĩ ra từ thập kỷ 1970, trước cả khi chuẩn tinh thể được Shechtman tìm ra. Đó chính là ví dụ hình ảnh về cấu trúc của chuẩn tinh thể. Với cấu trúc như vậy các tính chất đối xứng điểm như tính chất đối xứng của hình ngũ giác đều vốn không thể tồn tại trong cấu trúc tinh thể, giờ đây có thể tồn tại trong cấu trúc chuẩn tinh thể. Do cấu trúc phi chu kỳ, cấu trúc chuẩn tinh thể thường liên quan tới số vô tỷ. Ví dụ như ở lát gạch Penrose, tỷ lệ giữa số viên gạch "béo" và viên gạch "gầy" sử dụng để lát bằng đúng số tỷ lệ vàng, bằng đúng tỷ lệ giữa đường chéo trên một cạnh của hình ngũ giác đều. Tỷ lệ vàng là một số vô tỷ, do vậy không có cách nào có thể tịnh tiến cách lát gạch Penrose từ một cơ sở của một số hữu hạn các viên gạch. Về mặt toán học, chuẩn tinh thể có thể tạo ra bằng cách chiếu từ một tinh thể trừu tượng trong không gian có số chiều cao hơn xuống trong những điều kiện nhất định. Nhưng không rõ các tính chất hình học như vậy có tạo ra những tính chất vật lý khác lạ nào không. Điều này khiến chúng ta nhớ tới cấu trúc fractal, một thời cũng rất thời thượng, nhưng rồi vẫn rất khó đạt được những khám phá vật lý khác lạ và hữu ích, ngoài những cấu trúc hình học lạ mắt.

Nhưng làm thế nào chúng ta có thể nhìn thấy cấu trúc tinh thể? Tất nhiên không phải bằng mắt rồi. Các nhà vật lý dùng phương pháp chiếu một chùm tia X hay neutron vào tinh thể và họ thu được bức ảnh nhiễu xạ. Bức ảnh nhiễu xạ có dạng các đốm trắng riêng biệt, rời rẽ. Sở dĩ có được những đốm trắng rời rẽ là do các nguyên tử trong tinh thể nằm trên những đường thẳng hay mặt phẳng song song đều đặn nhất định như các hàng học sinh trong sân trường. Nếu ta chiếu chùm tia X hay neutron vào một chất khí hay thủy tinh, chúng ta sẽ không thể thu được bức ảnh nhiễu xạ như vậy. Các đốm trắng trên ảnh thể hiện tính chất đối xứng của cấu trúc tinh thể. Từ bức ảnh nhiễu xạ người ta có thể xác định được cấu trúc của tinh thể và như vậy là "nhìn" được cấu trúc tinh thể. Về mặt toán học, bức ảnh nhiễu xạ chỉ là ảnh Fourier của hàm tự tương quan của mật độ điện tử của tinh thể. Đối với cấu trúc chuẩn tinh thể các bức ảnh nhiễu xạ cũng cho những đốm trắng rời rạc, giống như là bức ảnh thu được từ một tinh thể thực thụ. Và điều này rất ngạc nhiên, vì bên cạnh đấy, các đốm trắng còn tạo thành cấu trúc có tính chất đối xứng mà tinh thể thật sự không có được, ví dụ như đối xứng của hình ngũ giác đều. Chính vì điều này mà khi Shechtman thu được ảnh nhiễu xạ có đối xứng thập giác đều, các đồng nghiệp của ông đã không ai tin bởi vì tinh thể không thể cho được cấu trúc như vậy, cả về mặt logic toán học lẫn thực chứng. Họ cho rằng Shechtman đã đo phải cấu trúc tinh thể đôi. Vì không ai tin, Shechtman phải mất 2 năm, sau khi tham khảo nhiều người, mới công bố được khám phá của mình. Sau khi khám phá của Shechtman được công nhận, người ta đã phải thay đổi định nghĩa tinh thể. Thay vì định nghĩa tinh thể như truyền thống về cấu trúc có đối xứng tịnh tiến và đối xứng điểm, người ta chuyển thành định nghĩa tinh thể có ảnh nhiễu xạ có cấu trúc rời rạc. Tôi cảm thấy định nghĩa như vậy hơi kỳ quái vì phải hình dung cấu trúc tinh thể qua hình ảnh của chúng trong không gian ngược lại với không gian chúng ta đang sống.

Khám phá chuẩn tinh thể đã thay đổi một cách căn bản hiểu biết của con người về cấu trúc chất rắn. Nhưng từ cấu trúc đấy tới những tính chất vật lý vẫn còn là một con đường chưa rõ ràng, ít nhất trong hình dung của tôi.

Ảnh nhiễu xạ của một chuẩn tinh thể (Ảnh của Nobel.org)

Kim An Quốc có gặp sứ giả Việt Nam tại Trung Quốc?

2011-10-07T23:44:00.001+07:00

Theo Lý Xuân Chung, tại Hội thảo về Người Việt Nam ở Triều Tiên và mối giao lưu văn hóa Việt Triều trong lịch sử, một Giáo sư Hàn Quốc cho biết về khả năng gặp gỡ giữa sứ giả Triều Tiên Kim An Quốc và sứ giả Việt Nam tại Trung Quốc. Tuy vậy, thời điểm gặp gỡ và danh tính của sứ giả Việt Nam vẫn chưa được xác định. Chúng tôi không rõ vị Giáo sư Hàn Quốc đã căn cứ vào những bằng chứng nào để nêu giả thiết về khả năng gặp gỡ giữa Kim An Quốc và sứ giả Việt Nam ở Trung Quốc. Tra cứu thư tịch của Việt Nam, Hàn Quốc và Trung Quốc, chúng tôi thấy rằng Kim An Quốc không thể gặp sứ giả Việt Nam. Tuy nhiên, Kim An Quốc là người đã truyền bá các bài thơ của sứ giả Việt Nam với giới học thuật của Triều Tiên, và làm tăng sự hiểu biết của người Triều Tiên về nền văn hiến Việt Nam, góp phần tăng cường mối giao lưu văn hóa Việt Triều.

Kim An Quốc tự là Quốc Khanh, hiệu là Mộ Trai, sinh năm 1478 và mất năm 1543. Ông là một học giả có tiếng ở Triều Tiên, đồng thời cũng tham gia triều chính, là một vị quan đại thần của triều Trung Tông Triều Tiên. Ông từng là Thế tử nhị sư, Đô Tổng phủ, Đô Tổng quản. Kim An Quốc để lại tập sách Mộ Trai tập. Tra cứu Trung Tông thực lục, Kim An Quốc từng đi sứ Trung Quốc vào năm 1518. Như vậy khả năng duy nhất Kim An Quốc có thể gặp sứ giả Việt Nam là vào năm 1518. Thế nhưng từ năm 1516 đến năm 1518 Việt Nam không có một đoàn sứ giả nào sang Trung Quốc vì vào thời gian đấy ở Việt Nam đang xảy ra loạn lạc, sau cái chết của Tương Dực Đế. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, năm 1518, nhà Lê "sai Nguyễn Thì Ung, Nguyễn Nghiễm, Lê Ý, Ngô Hoan sang tuế cống nhà Minh và xin phong. Nhưng vì trong nước còn loạn, sau không đi được". Trước đấy, vào năm 1513 Việt Nam cử hai đoàn sứ bộ sang Trung Quốc. Đoàn thứ nhất đi vào tháng 2 âm lịch có Nguyễn Trang, Nguyễn Sư và Trương Phu Duyệt. Đoàn thứ hai đi vào tháng 10 âm lịch có Nguyễn Trọng Quỳ, Hứa Tam Tỉnh, Nguyễn Quý Nhã. Đến năm 1516, đoàn của Nguyễn Trọng Quỳ, Hứa Tam Tỉnh, Nguyễn Quý Nhã mới về nước, và cũng bị tắc ở Bằng Tường do loạn Trần Cảo. Tra cứu bộ Minh thực lục, phần Vũ Tông thực lục cũng không thấy trong giai đoạn 1516-1518 có ghi sứ bộ Việt Nam sang Trung Quốc, trong khi trước đấy, như đoàn sứ bộ của Nguyễn Trọng Quỳ được ghi chép và khớp với Đại Việt sử ký toàn thư. Theo Tư Trai tập của Kim Chính Quốc, là em của Kim An Quốc: "Năm Mậu Dần (1518) bác cả [Kim An Quốc] đi sứ tạ ân tới kinh đô [Trung Quốc] trở về có nói với tôi rằng trên tường môn lâu của dịch quán Lộ Hà ở Thông Châu, sứ thần của nước An Nam có đề thơ". Sau đấy Tư Trai tập chép ba bài thơ của sứ thần Việt Nam mà chúng tôi đã có dịp giới thiệu. Tuy không phải là chuyên gia nghiên cứu, chúng tôi cho rằng mình là người đầu tiên đã giới thiệu ba bài thơ của sứ giả Việt Nam nổi tiếng ở Triều Tiên. Ba bài thơ đó được người Triều Tiên biết tới nhờ công lao của Kim An Quốc mang về từ Trung Quốc. Một trong ba bài thơ đó có đề năm sáng tác. Đó là năm Giáp Tuất 1514, khớp với thời gian của đoàn sứ bộ của Nguyễn Trang, Nguyễn Sư, Trương Phu Duyệt, mà Trương Phu Duyệt là một trong ba tác giả đã đề thơ ở quán dịch Lộ Hà. Trong tập Mộ Trai tập của Kim An Quốc có bài thơ của ông họa lại ba bài thơ kể trên. Có lẽ đây là căn cứ để cho rằng Kim An Quốc đã gặp sứ giả Việt Nam ở Trung Quốc và làm thơ xướng họa. Bài thơ của Kim An Quốc như sau:

Thứ Lộ Hà môn lâu An Nam quốc sứ thần vận

Vạn tượng sâm la cung nhãn tiền
Ỷ lâu trường khiếu tứ du nhiên
Hoàn trung nhật nguyệt mao tam tứ
Hồ lý kiền khôn tửu thập thiên
Hạ lý, Dương xuân đa bất biện
Vân bằng, xích yến cánh tương huyền
Trung châu tự thị anh hùng quật
Hội hữu tri âm trích đọa tiên

Dịch thơ:

Họa tiếp bài thơ của sứ thần nước An Nam ở môn lâu Lộ Hà

Vạn trạng muôn hình trước mắt trông
Tựa lầu hú lớn nghĩ mênh mông
Giữa trời nhật nguyệt non vài ngọn
Trong nậm càn khôn rượu vạn nồng
Hạ lý, Dương xuân nhiều khác biệt
Đại bàng, yến sẻ cánh không cùng
Trung châu vốn chốn anh hùng lắm
Gặp được trích tiên hiểu thấu lòng

Ngay ở đầu đề của bài thơ họa của mình, Kim An Quốc đã cho biết ông làm nối tiếp vần bài thơ của sứ thần nước An Nam đề ở môn lâu ở quán dịch Lộ Hà. Điều đó không có nghĩa là ông đã gặp mặt sứ giả Việt Nam ở quán dịch Lộ Hà và làm thơ xướng họa. Điểm này cũng khớp với ghi chép của Kim Chính Quốc trong Tư Trai tập về chuyện Kim An Quốc chỉ kể cho ông nghe về ba bài thơ của sứ giả Việt Nam, và không đả động bất kỳ điều gì về chuyện gặp gỡ với sứ giả Việt Nam cũng như làm thơ xướng họa với họ.

Như vậy căn cứ vào tài liệu lịch sử, cũng như bài thơ của Kim An Quốc và ghi chép của Kim Chính Quốc có thể thấy Kim An Quốc chưa từng gặp mặt sứ giả Việt Nam ở Trung Quốc. Tuy vậy, Kim An Quốc là người đã mang ba bài thơ của sứ giả Việt Nam về truyền bá ở Triều Tiên, và như vậy đã góp phần vào quá trình giao lưu văn hóa Việt Triều trong lịch sử.

Đông A

Chú thích:
* Hạ lý, Dương xuân là các khúc nhạc có cấp độ khác nhau. Hạ lý là khúc nhạc nhiều người có thể diễn tấu được, còn Dương xuân là khúc nhạc ít người có thể diễn tấu được.

Kẻ giấu mặt trong vũ trụ

2011-10-05T19:19:00.001+07:00

Giải thưởng Nobel năm nay về vật lý được trao cho ba nhà vật lý thiên văn về "khám phá sự giãn nở tăng tốc của vũ trụ qua quan sát các siêu tân tinh ở xa". Có thể nói khám phá này là một cú điểm mặt những kẻ giấu mặt trong vũ trụ.

Theo nhận thức chung của khoa học hiện nay, vũ trụ được hình thành từ vụ Nổ Lớn (Big Bang). Từ đấy các vật chất phát tán ra và hình thành vũ trụ như ngày nay. Trong quá trình nở ra đấy của vũ trụ có hai lực lượng đối chọi nhau. Một là năng lượng từ thưở ban đầu, khiến các vật chất ngày càng xa nhau, và làm cho vũ trụ nở ra. Hai là lực hấp dẫn giữa các vật chất trong vũ trụ khiến chúng hút lại gần nhau. Lực hấp dẫn tuy rất nhỏ đối với những vật thể quanh ta trong sinh hoạt hàng ngày, nhưng đối với những vật thể trong vũ trụ có khối lượng lớn chúng có giá trị đáng kể. Chúng ta ngày ngày phải dính chân trên mặt đất, không bay được cao xa trên bầu trời bao la chính vì lực hấp dẫn của trái đất đã hút chúng ta lại. Với hai lực lượng đối chọi nhau như vậy, có ba khả năng xảy ra đối với vũ trụ. Khả năng thứ nhất là mật độ vật chất trong vũ trụ nhỏ, lực hấp dẫn giữa vật chất trong vũ trụ không đủ mạnh để chúng có thể vượt qua được sự giãn nở để xích lại gần nhau. Và như vậy với quá trình giãn nở, mật độ vật chất càng ngày càng nhỏ đi, và do đó lực hấp dẫn ngày càng yếu thế, dẫn tới vũ trụ ngày càng nở ra, cứ như thế mãi, không bao giờ ngừng nghỉ. Tốc độ giãn nở của vũ trụ như vậy sẽ không đổi. Trong quá khứ vũ trụ giãn nở như thế nào thì hiện nay vẫn giãn nở như vậy. Đó là mô hình vũ trụ mở. Khả năng thứ hai là vũ trụ giãn nở đến một mức nào đấy, lực hấp dẫn thắng thế quá trình giãn nở, khiến cho vật chất hút lại gần nhau. Vật chất càng gần nhau thì lực hấp dẫn càng mạnh. Do vậy vũ trụ sẽ co lại, và cuối cùng thu về một điểm như ở thời điểm vụ Nổ Lớn. Như vậy ở giai đoạn vũ trụ nở ra, tốc độ giãn nở của vũ trụ sẽ giảm đi và đến lúc nào đấy quá trình giãn nở sẽ ngưng lại. Đó là mô hình vũ trụ đóng. Khả năng cuối cùng là cả hai lực lượng đối chọi nhau đấy, không bên nào thắng thế bên nào, kết quả vũ trụ không đóng, cũng không mở. Đó là mô hình vũ trụ phẳng. Vũ trụ sẽ vô tận và ổn định. Nhưng nếu ở đấy có thêm một lực lượng nào khác nữa thì chúng sẽ làm tăng tốc sự giãn nở của vũ trụ.

Sự giãn nở của vũ trụ được biết trước tiên trong lý thuyết. Einstein đề xuất ra một lý thuyết cho lực hấp dẫn, được gọi là lý thuyết tương đối rộng. Lý thuyết tương đối rộng được xây dựng trên nguyên lý tương đương: khối lượng hấp dẫn của một vật bằng chính khối lượng quán tính của nó. Khối lượng hấp dẫn của một vật chính là cái khối lượng tham gia vào lực hấp dẫn theo định luật vạn vật hấp dẫn. Khối lượng quán tính của một vật là cái khối lượng cản trở sự thay đổi trạng thái chuyển động của vật khi có một lực tác động vào nó. Khối lượng hấp dẫn của cơ thể chúng ta chính là cái khối lượng mà trái đất đã hút chúng ta ở lại mặt đất. Khối lượng quán tính của cơ thể chúng ta chính là cái khối lượng cản trở lại mà khi có một người đẩy chúng ta ra khỏi vị trí đang đứng yên. Người càng nặng thì càng khó tăng tốc cho anh ta từ vị trí đứng yên, người càng nhẹ thì càng dễ tăng tốc. Bởi vì hai cái khối lượng đó là như nhau nên trong sinh hoạt thường nhật chúng ta không cần phân biệt chúng. Chúng ta có thể cảm thấy nguyên lý tương đương khi đi thang máy. Khi thang máy bắt đầu đi lên chúng ta cảm thấy mình dường nặng hơn, và khi thang máy bắt đầu đi xuống chúng ta cảm thấy mình dường nhẹ hơn. Đó là do thang máy khi bắt đầu chuyển động nó bắt buộc phải tăng tốc và sự tăng tốc đấy đã tạo thêm hay bớt đi một chút lực giống như là lực hấp dẫn tác động vào cơ thể chúng ta. Sau đấy Einstein áp dụng lý thuyết tương đối rộng vào nghiên cứu vũ trụ với giả thiết vũ trụ là đồng nhất. Trái với mong đợi của mình, Einstein giải thấy nghiệm vũ trụ không tĩnh. Điều này trái với nhận thức vũ trụ lúc bấy giờ và trái với cảm quan vật lý của Einstein. Do vậy Einstein đã đưa thêm vào phương trình thu được cho vũ trụ từ lý thuyết tương đối rộng một hằng số, được gọi là hằng số vũ trụ, để thu được một nghiệm tĩnh. Hằng số vũ trụ này là một thứ nhân tạo, không có bất kỳ cơ sở vật lý nào cho nó. Nhưng sau đấy, nhà toán lý Xô Viết Friedmann chỉ ra nghiệm tĩnh mà Einstein thu được cũng không bền vững. Bất kỳ một nhiễu loạn nhỏ nào cũng làm cho vũ trụ trở nên không tĩnh. Einstein rất không thích kết quả như vậy và cho rằng vũ trụ nở ra (không tĩnh) là một ý tưởng "kinh tởm". Sau đấy các nhà vật lý thiên văn vào cuộc bằng các đo đạc của mình. Nhà vật lý thiên văn người Mỹ Hubble bằng các đo đạc của mình đã phát hiện vũ trụ đích thực nở ra. Khoảng cách giữa các thiên hà mà Hubble đo đạc được tỷ lệ với độ dịch chuyển đỏ của các bức xạ từ các thiên hà. Điều đó khẳng định các thiên hà đang chuyển động ra xa nhau. Độ dịch chuyển đỏ cho chúng ta biết được các thiên hà đang chuyển động ra xa nhau là một trường hợp của hiệu ứng Doppler. Hiệu ứng Doppler là hiện tượng tần số hay bước sóng thay đổi khi nguồn phát bức xạ chuyển động tương đối so với người quan sát. Trong sinh hoạt thường nhật, chúng ta có thể thấy trường hợp ứng dụng khác của hiệu ứng Doppler là máy bắn tốc độ mà công an giao thông vẫn dùng để đo tốc độ các ô tô. Với kết quả đo đạc của Hubble, Einstein thừa nhận vũ trụ giãn nở, và ông cho rằng cái hằng số vũ trụ mà ông nghĩ ra là một sai lầm lớn nhất của đời ông. Trong cả cuộc đời của mình, Einstein không chấp nhận cơ học lượng tử, mặc dù những thành tựu của cơ học lượng tử diễn ra trước mắt ông, trong cuộc sống hàng ngày. Cho tới tận lúc mất, Einstein vẫn không chấp nhận cơ học lượng tử, cho rằng nó không phù hợp với nhận thức của ông. Thế nhưng, với sự giãn nở của vũ trụ, Einstein đã thừa nhận sai lầm của mình.

Vũ trụ giãn nở là một sự thật. Không còn nghi ngờ gì nữa. Nhưng sự giãn nở đó như thế nào và vũ trụ của chúng ta sẽ tiến hóa theo tình huống nào trong ba mô hình kể trên của vũ trụ? Khám phá về sự giãn nở tăng tốc của vũ trụ đã loại bỏ hai mô hình đầu và chỉ còn lại mô hình thứ ba. Như vậy bắt buộc phải có thêm một lực lượng nào khác đã khiến cho sự giãn nở của vũ trụ được tăng tốc. Lực lượng đó được gọi là năng lượng tối. Đó là một kẻ giấu mặt trong vũ trụ. Bản chất của năng lượng tối là gì, cho đến nay vẫn chưa có câu trả lời. Một thuyết cho rằng chính cái hằng số vũ trụ mà Einstein cho rằng là một sai lầm lớn nhất trong cuộc đời khoa học của ông lại chính là đại diện của năng lượng tối. Nếu đúng như vậy thì khoa học cũng thật là trớ trêu, và cảm quan vật lý của Einstein thật là thần diệu. Ngay cả cái sai lầm lớn nhất của ông cũng mở ra cả một chân lý của Tự nhiên. Thuyết khác lại cho rằng không có hằng số vũ trụ gì cả, sự tăng tốc của giãn nở vũ trụ không xảy ra thường xuyên, phụ thuộc vào thời gian, và họ gọi đó là quintessence. Cái tên quintessence này chính là tên aether viết trong tiếng Latin, mà từ thời kỳ cổ đại cho đến tận cận đại aether được cho rằng là vật chất lấp đầy vũ trụ. Theo tính toán của các nhà vật lý thiên văn, năng lượng tối chiếm tới 75% lượng vật chất vũ trụ. Các vật chất nhìn thấy được như mặt trăng, mặt trời, các vì sao... chỉ chiếm có khoảng 5% lượng vật chất vũ trụ. Phần còn lại là vật chất tối. Vật chất tối không phải là năng lượng tối. Vật chất tối là những vật chất không phát ra hay hấp thụ ánh sáng cũng như các bức xạ điện từ. Do vậy chúng ta "mù" trước chúng. Như vậy khám phá về sự giãn nở tăng tốc của vũ trụ đã điểm chỉ kẻ giấu mặt trong vũ trụ - năng lượng tối. Nhưng bộ mặt thật của kẻ giấu mặt này vẫn đang còn là một bí ẩn thách thức và mời gọi con người vạch mặt chúng.

Thơ trao đổi giữa sứ giả Triều Tiên và Việt Nam (c.n. 5/10/'11))

2011-10-03T16:02:00.001+07:00

Theo Lý Xuân Chung, tại Hội thảo về Người Việt Nam ở Triều Tiên và mối giao lưu văn hóa Việt - Triều trong lịch sử, một giáo sư Hàn Quốc cho biết về mối giao lưu giữa sứ giả Việt Nam Lương Như Hộc và sứ giả Triều Tiên Từ Cư Chính tại Trung Quốc. Tuy nhiên, cũng theo Lý Xuân Chung, mối giao lưu này chưa xác định được thời điểm. Tra cứu thư tịch của Hàn Quốc và Việt Nam, chúng tôi xác định được thời điểm giao lưu giữa Lương Như Hộc và Từ Cư Chính, đồng thời tìm được một số bài thơ trao đổi giữa họ còn lưu lại trong thư tịch của Hàn Quốc.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Lương Như Hộc hai lần đi sứ Trung Quốc. Lần đầu tiên vào năm 1443, đời Lê Nhân Tông, và lần thứ hai vào năm 1459, sau khi Lê Nghi Dân tiếm ngôi vua. Theo Triều Tiên Vương triều thực lục, Thành Tông thực lục, quyển 223, năm thứ 19 (1488), đoạn chép về Từ Cư Chính mất, cho biết Từ Cư Chính đi sứ Trung Quốc vào năm Canh Thìn (1460) đời Thành Tông, và gặp sứ giả Việt Nam Lương Hộc tại Thông Châu quán. Thành Tông thực lục cũng cho biết Từ Cư Chính có làm thơ, và sau đấy Lương Hộc họa lại. Sau đấy Từ Cư Chính cảm xúc làm liên tiếp 10 bài thơ đáp lại, và Lương Hộc đã thán phục khen: "Chân thiên hạ kỳ tài dã!" (Một bậc kỳ tài thực sự trong thiên hạ). Như vậy có thể xác định Lương Như Hộc và Từ Cư Chính gặp nhau vào năm 1460 tại Bắc Kinh, và có trao đổi thơ văn với nhau.

Tra cứu thư tịch của Hàn Quốc, chúng tôi tìm thấy một bài thơ họa lại của Lương Hộc, một bài thơ họa lại của Từ Cư Chính, và hai bài thơ của Từ Cư Chính tặng Lương Hộc. Các bài thơ này được chép trong tập Tứ giai thi tập của Từ Cư Chính, quyển thứ 7. Các bài thơ đó như sau:

Thứ Triều Tiên quốc Từ Tể tướng thi vận
Vạn lí Hoàng Hoa sứ
Lai quan thượng quốc quang
Y quan đồng nhất chế
Bình thủy các tha hương
Đông hải ba đào khoát
Nam thiên nhật nguyệt trường
Hà thì trùng tái hội
Cực mục vĩnh tương vong (*)
An Nam quốc Phó sứ Lương Hộc

Chú thích:
(*) Nguyên bản chép là chữ "vọng". Chúng tôi thấy đây hoặc là một lỗi kỹ thuật trong xướng họa vì bài thơ của Từ Cư Chính cho thấy đấy là chữ "mang", hoặc là một lỗi trong sao chép, in ấn.

Hoàng Hoa: lấy từ Kinh Thi "Hoàng hoàng giả hoa" , chỉ phụng mệnh đi sứ hay sứ giả
Bình thủy: từ câu "Bình thủy tương phùng", bèo nước gặp nhau

Dịch thơ:
Họa tiếp bài thơ của Từ Tể tướng của Triều Tiên
Vạn dặm đi sang sứ
Tới xem thượng quốc quang
Áo khăn cùng một kiểu
Bèo nước đều tha hương
Sóng gió biển Đông rộng
Trời Nam nhật nguyệt trường
Bao giờ sẽ gặp lại
Cùng ngóng dõi xa đường
Phó sứ nước An Nam Lương Hộc

Thứ An Nam sứ Lương Hộc thi vận
Vạn quốc thê hàng nhật
Đồng thì cận cảnh quang
Đệ huynh quân tứ hải
Đàm tiếu tức ngô hương
Dĩ hỉ tân tri lạc
Na kham biệt hận trường
Tha niên nam bắc tứ
Vân thủy chính mang mang
     Từ Cư Chính

Chú thích:
Cảnh quang: hưng thịnh, vinh hiển, chỉ văn minh

Dịch thơ:
Họa tiếp bài thơ của sứ An Nam Lương Hộc
Muôn nước xa xôi quá
Đồng thời giống cảnh quang
Anh em bốn biển cả
Cười nói chuyện quê hương
Vui vẻ bạn bè mới
Ngán thay hận biệt trường
Bắc nam còn nhớ mãi
Mang mác nước mây đường

Hai bài thơ của Từ Cư Chính tặng cho Lương Hộc không viết rõ là tặng cho sứ An Nam Lương Hộc, mà chỉ đề là Tặng Lương phụng sứ. Chúng tôi cho rằng Lương phụng sứ chính là Lương Hộc vì hai bài thơ này được chép ngay tiếp bài thơ họa lại của Từ Cư Chính trên. Ngoài ra Lương Như Hộc còn làm việc ở Trung thư sảnh.

Quản thành tử. Tặng Lương phụng sứ
                         I
Trung thư lão khứ ngốc nan thư
Huy sái thì thì thái hữu dư
Vạn cổ lưu truyền Mao dĩnh truyện
Văn chương thùy phục nghĩ quỳnh cư
                         II
Hung trung lỗi lạc ngũ xa thư
Châu ngọc phân phân khái thóa dư
Tự thị đầu chương đồng cảo đái
Hà tằng báo đáp vọng quỳnh cư
            Từ Cư Chính

Chú thích:
Quản thành tử: Mao dĩnh truyện của Hàn Dũ có nói rằng bút làm nên Quản thành tử, từ đấy "Quản thành tử" thành một biệt danh của bút.

Quỳnh cư: ngọc quỳnh cư, chỉ báo đáp hậu lễ

Dịch thơ:
Huy bút. Tặng Lương phụng sứ
                        I
Trung thư lão biệt không thành chữ
Vận bút thường thường cảm xúc thừa
Vạn cổ lưu truyền Mao dĩnh truyện
Văn chương ai đáp ngọc quỳnh cư
                      II
Chất đầy trong bụng năm xe sách
Nhả ngọc phun châu có đến thừa
Vốn dĩ văn chương thân thế hợp
Bao giờ báo đáp ngọc quỳnh cư

Đông A

Thủ tướng đề xuất xây dựng Luật biểu tình

2011-09-28T20:59:00.001+07:00

Theo trang Bee, dẫn lời Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường: "Dự án Luật Biểu tình không Bộ nào đề xuất mà chính Thủ tướng Chính phủ đưa ra và giao cho Bộ Công an chuẩn bị". Thủ tướng chơi trội, ghi điểm vượt Chủ tịch nước Trương Tấn Sang rồi. Bây giờ Luật Biểu tình có chậm trễ là do Bộ Công an, chứ không phải do Thủ tướng.

Cách đây ít lâu tôi có viết: "Bây giờ mà Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng thúc giục ra Luật Biểu tình hay thậm chí là chưa cần làm gì chỉ tuyên bố sẽ sớm có Luật Biểu tình thì uy tín sẽ vượt các người tiền nhiệm và có thể coi khinh bọn trí thức đã ngậm miệng khi Nghị định 38 được ban hành". Có vẻ như Thủ tướng đã làm giống như tôi từng nghĩ.

Nói vậy thôi chứ tôi cũng không lạc quan về Luật Biểu tình lắm. Nếu công luận không đủ mạnh và tỉnh táo thì không khéo Luật Biểu tình giống như Nghị định 38 thì lúc đấy mới thật là chết dở, tự đưa đầu vào thòng lọng, chả kêu vào đâu được nữa. Cứ tranh tối, tranh sáng còn giở trò bày bây Chí Phèo ăn vạ được.

Lưỡi không xương!

2011-09-28T09:25:00.001+07:00

"... lại có cả tượng Lý Thái Tổ đội mũ Tàu… Tốn kém, kỳ dị bao nhiêu, mà rồi để làm gì? Chẳng lẽ Thăng Long Hà Nội sau nghìn năm đã trở thành trẻ con đến mức ấy để lao vào các trò ganh đua vớ vẩn?"

"Ngày nay, dựng tượng vua Lý Thái tổ ở nơi đây nhân dịp 1000 năm Thăng Long, là đắc địa. Nhưng lại cho ăn vận áo quần triều phục Trung Hoa, là ẩn chứa ý tứ gì? Trung Quốc lấn chiếm đất đai, lãnh hải, biển đảo của ta đang là vấn đề hết sức nhạy cảm hiện nay. Người Trung Hoa đang muốn bành trướng tinh thần Đại Hán ra khắp năm châu bốn biển. Vậy mà lù lù ở giữa thủ đô Hà Nội kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, tượng vua Lý Thái tổ lại ăn vận triều phục Trung Hoa. Nó gây phản cảm nghệ thuật và phản cảm chính trị rất lớn."

"Không biết Cụ Lý Công Uẩn còn trụ được mấy bữa."

PS:

Còn đây là trình độ thẩm mỹ [Có những người càng già càng bé đi, càng già càng nhỏ lại, và càng già càng tội nghiệp bấy nhiêu]

"Tôi nhớ lần đầu tiên ra Hà Nội, tôi đi tìm mãi tháp Rùa ở hồ Gươm, cứ ngỡ nó to lớn lắm. Đến khi “tìm thấy” nó, và rồi ngày ngày được nhìn ngắm nó mới ngộ ra và phục Hà Nội quá: hãy thử hình dung nếu tháp Rùa lớn hơn chỉ cần hai hay ba lần thôi thì sẽ ra sao? Hà Nội có một hồ Gươm đẹp đến mê hồn, vì ở đấy có một tháp Rùa thật nhỏ, nhỏ một cách thật nghệ thuật, nhất là trong những ngày lãng đãng sương mù và phố xá thì vắng. Hà Nội đẹp vì nó nhỏ. Lớn nữa, lớn quá thì nó sẽ hỏng… "

Và đây sự thật về cái tháp Rùa [Khi Phương Đình Nguyễn Văn Siêu dựng đài nghiên, tháp bút, ông đã không xây gì ở cái gò nổi giữa hồ đấy. Đấy là thẩm mỹ tuyệt vời của Thần Siêu!]

"Sau khi quân Pháp chiếm thành Hà Nội, dân vùng quanh hồ Hoàn Kiếm xiêu tán cả. Bấy giờ, bá hộ Kim (Nguyễn Ngọc Kim) là người làm trung gian liên lạc giữa dân bản xứ với chính quyền thực dân. Y thấy gò Rùa nằm giữa hồ là một huyệt đất đẹp. Nghĩ rằng đó là huyệt có thể phát bá vương nên bá hộ Kim âm mưu đặt mộ cha mẹ mình vào đó.

Năm 1886, bá hộ Kim xin phép chính quyền thực dân và xây lên gò Rùa một tòa tháp 3 tầng. Ban đầu tòa tháp này mang tên là tháp bá hộ Kim. Kiến trúc của nó là sự kết hợp hai nền kiến trúc đông tây. Hai tầng dưới trổ các cửa theo kiểu cửa vòm của nhà thờ phương tây. Còn tầng trên cùng lại làm mái kiểu truyền thống với đầu đao và lưỡng long trầu nhật. Đánh giá về tháp Rùa, từ điển Địa danh lịch sử Việt Nam (NXB Văn hóa thông tin, 1998) viết: tháp Rùa không có giá trị về mặt kiến trúc. Còn từ điển mở Wikipedia thì cho rằng đó là một sự kết hợp thất bại hai nền kiến trúc đông tây."

Trò đời

2011-09-27T20:19:00.001+07:00

Đã coi đồng bạc như non Thái
Lại học đòi theo thói Mạnh Thường
Chao ôi! Giả dối, ôi mai mỉa!
Sống chật phồn hoa một lũ Mường
Nguyễn Bính

Nhanh hơn ánh sáng

2011-09-26T00:04:00.001+07:00

Thế giới đang xôn xao về kết quả thí nghiệm OPERA ở Italy của các nhà vật lý. Thí nghiệm OPERA đo vận tốc của chùm hạt neutrino từ CERN (Tổ chức nghiên cứu hạt nhân châu Âu) ở Geneva, xuyên ngầm qua dãy Alps, đến một máy thu ở Gran Sasso nằm ở miền trung Italy trên quãng đường dài 730km. Kết quả được các nhà vật lý thông báo là vận tốc của neutrino đo được lớn hơn vận tốc ánh sáng một lượng bằng 25 phần triệu vận tốc của ánh sáng. Đây là một kết quả chấn động thế giới, bởi vì từ trước đến nay vận tốc ánh sáng vẫn được coi là tuyệt đối.

Lý thuyết tương đối hẹp của Einstein được xây dựng trên hai tiên đề cơ bản. Một là các định luật vật lý là như nhau trong tất cả các hệ quy chiếu quán tính. Hai là vận tốc ánh sáng trong chân không là như nhau. Tiên đề đầu dễ hiểu hơn. Nó khẳng định các quy luật vật lý không phụ thuộc vào người quan sát ở trong các hệ quy chiếu quán tính khác nhau. Tất nhiên tự nhiên là phải như thế. Không thể nào xảy ra được chuyện hiện tượng vật lý trở nên khác nhau khi người quan sát đứng yên hay đang chuyển động với vận tốc không đổi. Tiên đề thứ hai có vẻ khó hiểu hơn. Nếu chúng ta đang ở trong một toa tàu đang chuyển động và ném một quả bóng thì một người đứng bên lề đường quan sát sẽ thấy vận tốc của quả bóng bằng khoảng vận tốc của con tầu cộng với vận tốc của quả bóng bay trong toa tầu. Nếu chúng ta không ném quả bóng mà phát ra một chùm tia sáng, thì vận tốc mà người quan sát đứng bên lề đường quan sát được tia sáng cũng bằng chính vận tốc mà người ở trong toa tầu quan sát được tia sáng, chứ không phải bằng tổng vận tốc của tia sáng trong toa tầu cộng với vận tốc con tàu chuyển động, như trường hợp của quả bóng. Tiên đề thứ hai có vẻ không khớp với cảm quan vật lý mà chúng ta quan sát thấy trong cuộc sống thường nhật. Sở dĩ chúng ta không cảm giác được tiên đề thứ hai vì vận tốc của ánh sáng rất lớn, gấp cỡ triệu lần vận tốc của máy bay dân dụng. Mặc dù vậy, tất cả các thí nghiệm đo đạc được đều khẳng định tính đúng đắn của tiên đề thứ hai. Lý thuyết tương đối hẹp cho nhiều hiện tượng lạ kỳ. Chẳng hạn vật chuyển động đều có độ dài và thời gian co lại so với vật đứng yên. Chúng ta không cảm giác được những hiện tượng như vậy trong cuộc sống thường nhật một lần nữa lại do vận tốc của ánh sáng quá lớn so với vận tốc của những vật trong cuộc sống thường nhật của chúng ta. Nếu như có một vật chuyển động với vận tốc lớn hơn vận tốc ánh sáng thì điều gì sẽ xảy ra? Nguyên lý nhân quả sẽ bị vi phạm. Nguyên lý nhân quả thể hiện nhân phải xảy ra trước quả. Đây là một nguyên lý phổ quát. Giả sử như có một mũi tên phát ra từ một cái cung bắn vào một quả táo. Mũi tên phải được bắn ra trước thời điểm mũi tên cắm vào quả táo. Bắn mũi tên là nhân, mũi tên cắm vào quả táo là quả. Nếu vận tốc của mũi tên nhỏ hơn vận tốc ánh sáng, nguyên lý nhân quả luôn duy trì: mũi tên cắm vào quả táo luôn luôn sau khi mũi tên được bắn ra. Nhưng nếu vận tốc mũi tên lớn hơn vận tốc ánh sáng, trong một hệ quy chiếu quán tính nhất định, người quan sát sẽ thấy thời điểm mũi tên được bắn và thời điểm mũi tên cắm vào quả táo trùng nhau. Ở một hệ quy chiếu quán tính khác có vận tốc tương đối lớn hơn , người quan sát lại thấy mũi tên cắm vào quả táo trước khi nó được bắn ra khỏi cái cung. Như vậy nguyên lý nhân quả bị vi phạm. Nguyên lý nhân quả bị vi phạm thì con người có khả năng trở về quá khứ như trong các bộ phim viễn tưởng của Hollywood, hay như câu ca dao của người Việt: Sinh con rồi mới sinh cha / Sinh cháu giữ nhà rồi mới sinh ông. Chính vì những nghịch lý như vậy mà phát hiện vận tốc nhanh hơn ánh sáng trở thành tâm điểm xôn xao trên toàn cầu.

Nhưng thực ra thí nghiệm OPERA không phải là thí nghiệm đầu tiên trên thế giới phát hiện ra vận tốc lớn hơn vận tốc ánh sáng. Năm 2007, thí nghiệm MINOS ở Mỹ, cũng bắn một chùm neutrino từ Phòng thí nghiệm Fermi ở Chicago tới một máy thu ở Minnesota, và kết quả thí nghiệm cũng từa tựa như kết quả thí nghiệm OPERA vừa mới thông báo. Nhưng thí nghiệm MINOS có kết quả không được chắc chắn, sai số lớn, do vậy nó không được công nhận. Các nhà vật lý của thí nghiệm OPERA cho biết kết quả của họ tốt hơn các thí nghiệm trước đây, và kết quả là xác quyết. Tuy vậy, cộng đồng khoa học vẫn chưa chấp nhận kết quả thí nghiệm OPERA, và đợi chờ các thí nghiệm độc lập khác để kiểm chứng. Đó là nguyên tắc chung của khoa học.

Mặc dù kết quả thí nghiệm OPERA có thể khiến chúng ta suy nghĩ về nguyên lý nhân quả bị vi phạm, nhưng thực ra vẫn còn có những lý thuyết khác, chấp nhận một số hạt hạ nguyên tử có vận tốc lớn hơn vận tốc ánh sáng và không vi phạm nguyên lý nhân quả. Loại hạt như vậy được gọi là hạt tachyon. Giả thuyết về loại hạt tachyon đã có từ lâu, nhưng từ trước đến nay chúng mới chỉ tồn tại trên giấy, trong các nghiên cứu lý thuyết. Vậy liệu có phải kết quả thí nghiệm OPERA chỉ là một khẳng định neutrino là hạt tachyon và nguyên lý nhân quả vẫn OK? Điều này vẫn đòi hỏi thêm các nghiên cứu tiếp theo để khẳng định. Hạt neutrino kể từ lúc được khai sinh cho đến nay đã cho thấy chúng là một loại hạt rất đặc biệt. Neutrino được Pauli tiên đoán trong lý thuyết trước khi thực nghiệm tìm ra chúng. Thoạt đầu neutrino được coi là loại hạt không có khối lượng, giống như hạt photon mang ánh sáng. Sau đấy các thí nghiệm khẳng định neutrino là hạt có khối lượng. Neutrino cũng được nghi là hạt fermion Majorana, tức là loại hạt mà bản thân chúng cũng đồng thời là phản hạt, nhưng cho đến nay vẫn chưa có kết luận cuối cùng. Giờ đây, với kết quả thí nghiệm OPERA, nếu được kiểm chứng là chính xác, thì neutrino lại là một ứng cử viên cho hạt tachyon. Là tachyon, hay vi phạm nguyên lý nhân quả, hay gì khác, câu trả lời vẫn ở thì tương lai.

Khoa học luôn vận động không ngừng, luôn hấp dẫn, cuốn hút và mời gọi chúng ta trong bí ẩn lớn lao, diệu kỳ và tuyệt mỹ của Tạo hóa.

PS: Trong nhóm tiến hành thí nghiệm OPERA có một người Việt Nam, TS Trần Ngọc Tiềm (và không có một người Trung Quốc nào, căn cứ theo họ, nhưng người Nhật và Hàn Quốc thì có)

Bao giờ?

2011-09-24T22:29:00.001+07:00

Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn
Về núi Sài Sơn ngó lúa vàng
Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc
Sáo diều khuya khoát thổi đêm trăng

Bao giờ tôi gặp em lần nữa
Chắc đã thanh bình rộn tiếng ca
Đã hết sắc mùa chinh chiến cũ
Còn có bao giờ em nhớ ta?
Quang Dũng

Vấn đề kinh điển

2011-09-23T09:15:00.001+07:00

Gần đây dư luận đang ồn ào chuyện xây dựng tượng đài bà mẹ Việt Nam anh hùng dự toán hết hơn 400 tỷ, trùng tu chùa Một cột hết 30 tỷ... Tôi thấy bản chất đây là vấn đề kinh điển của người Việt Nam.

Tôi thấy thực chất có 3 vấn đề khác nhau, chồng chập lên nhau và dư luận không bóc tách ra được. Vấn đề thứ nhất là dự toán có đúng không. Vấn đề thứ hai là giá trị thẩm mỹ có đạt không. Vấn đề thứ ba là có nên làm không.

Vấn đề thứ nhất là số tiền bỏ ra lớn như vậy có hợp lý không, có bị thất thoát không. Rõ ràng vấn đề này không liên quan tới hai vấn đề còn lại. Nếu đã quyết làm, nếu đã thấy giá trị thẩm mỹ đạt thì vấn đề thứ nhất này chỉ là vấn đề quản lý và giám sát để tránh thất thoát. Tôi không nghĩ đây là vấn đề quá khó để giải quyết mặc dù trên thực tế đã có tiền lệ xảy ra như vụ tượng đài ở Điện Biên Phủ.

Vấn đề thứ hai là về tính thẩm mỹ. Đáng lẽ đây mới là vấn đề cần bàn luận nhiều vì ít ra gu thẩm mỹ mỗi người mỗi khác. Nhưng tôi không thấy dư luận bàn gì về vấn đề này. Do vậy mà tôi nghĩ rằng đa số cho rằng tính thẩm mỹ là đạt.

Vấn đề cuối cùng là có nên làm không, hay số tiền đấy đề làm những việc khác, có thể là cấp thiết hơn trong quan điểm của người này hay người khác. Những vấn đề như vậy từng xảy ra trong lịch sử Việt Nam như chuyện xây Cửu Trùng đài, xây chùa Báo ân. Nguyễn Huy Tưởng từng viết trong lời đề từ cho vở kịch Vũ Như Tô của ông:

Đài Cửu Trùng không thành, nên mừng hay nên tiếc?
Tháp người Hời nguyên là giống Angkor!
Mải vật lộn quên cả đài cao mộng lớn
Công ông cha hay là nỗi thiệt thòi?

Nguyễn Đăng Giai khi cho xây chùa Báo Ân cũng bị phê phán:

Phúc đức gì mày bố đĩ Giai
Làm cho tổn Bắc lại hao Đoài
Kìa gương Vũ Đế còn soi đó
Ngạ tử Đài thành Phật cứu ai?

Kết cục của lịch sử là ngày nay chúng ta không có Cửu Trùng đài để chiêm ngưỡng và sánh vai các bè bạn năm châu. Vũ Như Tô bị chém ở chợ, dân chúng nhổ nước bọt vào ông. Nguyễn Đăng Giai và chùa Báo Ân may mắn hơn. Chùa xây thành, Nguyễn Đăng Giai công danh khánh hội. Nhưng có lẽ không tạo được duyên lành mà lại lâm vào nghiệp chướng mà năm cuối đời, Nguyễn Đăng Giai thất bại, bị tước quan chức 4 cấp và sau đấy ốm chết, còn chùa Báo Ân về sau bị Pháp phá, giờ chỉ còn trơ lại mỗi cái tháp Hòa Phong lẻ loi ven hồ Hoàn Kiếm. Có lẽ những chuyện như vậy là bản chất của người Việt và văn hóa Việt. Không thể xây được một cái gì kỳ vĩ để lại cho muôn đời sau.

Nguyễn Huy Tưởng viết xong vở kịch Vũ Như Tô cũng chỉ biết thở dài:

Than ôi! Như Tô phải hay những kẻ giết Như Tô phải
Ta chẳng biết!
Cầm bút chẳng qua cùng một bệnh với Đan Thiềm

Ngày nay tuyệt chẳng còn thấy ai như Nguyễn Huy Tưởng, cùng một bệnh với Đan Thiềm nữa!

PS:

Ông Nguyên Ngọc có bài viết về tượng đài trên Bee. Nhân chuyện ông Nguyên Ngọc nhắc tới Đài Liệt sĩ vô danh ở Nga, tôi cũng xin lưu ý rằng Liên Xô trước đây cũng xây rất nhiều tượng đài Mẹ Tổ quốc, mà tượng nào cũng to lớn, vĩ đại, ví dụ như tượng đài Mẹ Tổ quốc kêu gọi ở Volgagrad từng đạt kỷ lục thế giới, Mẹ Tổ quốc ở Saint Peterburg... Nếu ông Nguyên Ngọc không biết gì về tượng đài về người mẹ thì tốt hơn là đừng có nói. Tôi nhớ ông Nguyên Ngọc từng có lần viết về đại học, lấy câu nói của Khổng tử và cố tình bóp méo thành "Học đại học là một niềm vui lớn (“Học nhi thời tập chi bất diệt lạc hồ!”)". Tôi hy vọng ông Nguyên Ngọc đừng có giở món võ bịp bợm lừa người như vậy nữa!

Bài tanka tuyệt mệnh của Dazai

2011-09-22T23:22:00.001+07:00

池水は, 濁りににごり, 藤なみの, 影もうつらず, 雨ふりしきる.
伊藤左千夫

ikemizu wa
nigori ni nigori
fuji nami no
kage mo utsurazu
ame furishikiru
Ito Sachio

Nước ao
đục càng đục
sóng hoa tử đằng
bóng không còn soi nữa
mưa vẫn rơi

Trước khi trẫm mình tự tử, Dazai Osamu để lại trên bàn viết của mình bản thảo truyện Guddo bai, di chúc và bài tanka trên của Ito Sachio.

Ngoại giao Việt Nam do ai cầm trịch?

2011-09-20T00:15:00.001+07:00

Đặt tiếp cục gạch ở đây viết về ngoại giao Việt Nam.

Bảo vệ chính trị nội bộ hay bảo vệ lợi ích nhóm?

2011-09-20T00:06:00.001+07:00

Chuyện ông Thứ trưởng Bộ Y tế Cao Minh Quang đang là đề tài sôi động trên truyền thông. Báo chí đưa tin rất nhiều chuyện về ông này. Tôi để ý tới chuyện về bằng cấp của ông. Những chuyện khác về ông tôi chưa bàn tới. Sở dĩ tôi để ý tới chuyện bằng cấp vì thấy Cục An ninh chính trị nội bộ tham gia vào câu chuyện này. Tôi cảm thấy bất thường và không thể không đặt câu hỏi về vấn đề bảo vệ chính trị nội bộ.

Thứ nhất, Cục An ninh chính trị nội bộ trả lời đơn tố cáo của công dân về bằng cấp của ông Quang, thoạt nghe, là một việc làm rất tốt và minh bạch, bởi vì công dân có đơn tố cáo thì các cơ quan chức năng có trách nhiệm phải trả lời. Tuy nhiên tôi nhớ ra thời gian gần đây cũng có các thư tố cáo các quan chức cao cấp đăng rất nhiều trên mạng internet mà tuyệt nhiên không thấy bất kỳ cơ quan chức năng nào trả lời. Đơn cử ví dụ như thư tố cáo Trung tướng Trần Đại Quang, thư tố cáo Thượng tướng Nguyễn Khánh Toàn... Như vậy không thể không đặt câu hỏi thư tố cáo nào, tố cáo ai thì các cơ quan chức năng mới xác minh và trả lời cho công luận biết? Điểm đặc biệt hơn nữa, đơn tố cáo về bằng cấp của ông Quang không ghi ngày tháng năm. Do vậy không rõ Cục An ninh chính trị nội bộ nhận được đơn tố cáo vào thời gian nào mà công văn trả lời đơn tố cáo rơi đúng vào thời điểm cao trào báo chí khui chuyện của ông Quang. Đấy chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên hay được điều khiển bởi bàn tay đạo diễn nào đó?

Thứ hai, trách nhiệm của bảo vệ chính trị nội bộ là gì khi im lặng trước các thư tố cáo các quan chức cao cấp như tố cáo Trung tướng Trần Đại Quang, thư tố cáo Thượng tướng Nguyễn Khánh Toàn ...? Im lặng thì làm sao bảo vệ được uy tín của các quan chức cao cấp? Không bảo vệ được uy tín của các quan chức cao cấp thì làm sao có thể nói được về bảo vệ chính trị nội bộ? Các thư tố cáo quan chức cao cấp đó trở thành nguồn thông tin bán tín bán nghi trong công luận, thậm chí tôi tin là nhiiều người tin vào những nguồn thông tin đó, đơn cử ví dụ như trường hợp blogger Cô gái Đồ Long. Như vậy tôi cho rằng cơ quan bảo vệ chính trị nội bộ đã không hoàn thành trách nhiệm của mình, không bảo vệ được uy tín của các lãnh đạo cao cấp.

Thứ ba, không biết Cục An ninh chính trị nội bộ đã căn cứ vào tài liệu nào để khẳng định văn bằng của ông Quang là chứng chỉ? Thông tin về loại văn bằng như của ông Quang đạt được rất sẵn trên mạng. Thậm chí thư trả lời gửi Bộ Giáo dục của trường Đại học Uppsala cũng khẳng định loại văn bằng mà ông Quang đạt được là một postgraduate degree. Một degree thì sao lại là chứng chỉ? Điểm này không thể không đặt dấu hỏi về tính khách quan và công minh của Cục An ninh chính trị nội bộ trong câu chuyện về bằng cấp của ông Quang. Thực chất, văn bằng của ông Quang là một học vị trên Thạc sĩ và dưới Tiến sĩ. Hiện nay Việt Nam không có học vị tương đương như vậy. Theo một cách gọi nhất định, học vị mà ông Quang đạt được chính là một kiểu học vị Phó Tiến sĩ và là một học vị xịn.

Thứ tư, đặc điểm riêng biệt của hệ thống chính trị ở Việt Nam nằm ở ba điểm chính: lực lượng vũ trang, nhân sự và truyền thông. Qua vụ việc của ông Quang tôi thấy đã có dấu hiệu cho thấy nhân sự và truyền thông bị lũng đoạn. Tại sao Cục An ninh chính trị nội bộ lại có thái độ thiên lệch như vậy? Tại sao truyền thông lại có thể đưa tin thiên lệch như vậy? Điều đó chỉ có thể giải thích được bằng sự lũng đoạn trong nhân sự và truyền thông. Sự lũng đoạn đó không thể không phải là một biểu hiện của lợi ích nhóm. Nhưng là nhóm nào thì tôi không xác định được. Nếu cả ba mặt, lực lượng vũ trang, nhân sự và truyền thông, bị lũng đoạn thì có thể khẳng định rằng nhà nước Việt Nam là một nhà nước bị lũng đoạn. Đó là mối nguy cơ cực kỳ to lớn không thể không cảnh giác, đề phòng và ngăn chặn.

Nhân gian thất cách

2011-09-12T15:40:00.001+07:00

Nhân gian thất cách là tác phẩm hoàn chỉnh cuối cùng của Dazai Osamu. Có thể nói đây là tác phẩm nổi tiếng nhất của ông. Nhân gian thất cách từng được dựng thành phim, phim hoạt hình, được vẽ thành truyện tranh. Có những bộ phim tuy không dựa vào nội dung của Nhân gian thất cách nhưng được dựng từ cảm hứng từ tiểu thuyết và mang tên gọi Nhân gian thất cách. Nhân gian thất cách kể về một nhà văn tình cờ được một bà chủ quán rượu đưa cho ba quyển sổ ghi chép của một người kể về cuộc đời của chính mình từ thưở nhỏ cho đến lúc "cả hạnh phúc lẫn bất hạnh đều không có". Nhà văn đấy đọc thấy ba quyển sổ ghi chép thú vị và ông công bố chúng thành tiểu thuyết Nhân gian thất cách. Đấy là một tiểu thuyết mà người đọc có thể khai phá ở nhiều khía cạnh khác nhau. Tôi thấy có ít nhất 4 vấn đề:

1. Tiểu thuyết tư
2. Cấu trúc tiểu thuyết
3. Quái
4. Hiện sinh

1. Tiểu thuyết tư

Tiểu thuyết tư (tư tiểu thuyết, shishosetsu hay watakushi shosetsu [shosetsu là tiểu thuyết]) là một thể loại văn học của văn học hiện đại Nhật Bản. "Tư" là đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất, có nghĩa là tôi. Về mặt Hán ngữ, "tư" còn có nghĩa là riêng, việc riêng tư, cá nhân của mình, không phổ biến cho mọi người khác biết. Như vậy đặc điểm hình thức thường thấy ở tiểu thuyết tư là tác giả sử dụng đại từ ngôi thứ nhất để tự sự. Ở đấy tác giả, nhân vật và người tự sự là một. Trong Nhân gian thất cách, có hai đại từ ngôi thứ nhất khác nhau được sử dụng. Một là watashi (tư) dùng trong lời nói đầu và lời cuối, là đại từ nhân xưng của nhà văn người tình cờ được đọc ba cuốn sổ ghi chép và công bố chúng. Hai là jibun, đại từ phản thân được chính chủ nhân ba quyển sổ ghi chép sử dụng để chỉ chính mình như một đại từ nhân xưng. Như vậy ở Nhân gian thất cách có hai cái tôi, nhưng ở một khía cạnh nào đấy, chúng là nhân vật mà cũng chính là tác giả. Về mặt nào đấy, tiểu thuyết tư có vẻ giống như tự truyện, nhưng thông thường tự truyện hay được hiểu là không hư cấu. Có những tự truyện hư cấu (fictional) và tự truyện giả (fake) nhưng tôi cho rằng chúng khác với tiểu thuyết tư. Tiểu thuyết tư là tiểu thuyết hư cấu trên nền tảng thống nhất ba là một: tác giả - nhân vật - người tự sự. Tự truyện hư cấu là tự truyện của một nhân vật hư cấu do tác giả dựng lên, không đồng nhất với chính tác giả. Tự truyện giả là tự truyện mà ký ức hay một phần ký ức là bịa. Hư cấu (fiction) và bịa (fabrication) là các khái niệm khác nhau. Một số nhà văn Việt Nam hay nói văn học là bịa là đã không hiểu sự khác nhau giữa hư cấu và bịa. Tiểu thuyết tư là hư cấu và không bịa. Nhưng về mặt cơ bản, thực chất, người đọc không thể nhận ra được những yếu tố hư cấu trong tiểu thuyết tư có phải là bịa hay không, bởi vì những yếu tố riêng tư, không một ai ngoài tác giả có thể biết được, nhưng về mặt mỹ học, tiểu thuyết tư yêu cầu tác giả không bịa ra những suy tư, tưởng tượng của mình trong lốt vỏ nhân vật của tiểu thuyết. Đặc điểm hư cấu trong Nhân gian thất cách chính là nhân vật Oba Yozo, chủ nhân của ba quyển sổ ghi chép tự sự về chính mình. Oba là nhân vật hư cấu, không có đặc điểm trùng khớp thật sự với các sự kiện của chính tác giả Dazai Osamu. Điều này có thể kiểm chứng bằng tiểu sử của Dazai Osamu, chẳng hạn lần tự tử đầu tiên của Dazai là do không hy vọng vượt qua được kỳ thi tốt nghiệp cuối cùng, trong khi ở nhân vật Oba không có sự kiện như vậy. Nhưng Oba lại chính là nhân vật với những đặc điểm tưởng tượng được tác giả hư cấu trên chính mình. Có thể thấy, ví dụ, cú tự tử của Oba với người con gái bán bar ở Kamakura là yếu tố hư cấu từ sự việc Dazai tự tử với một người con gái bán bar cũng ở Kamakura sau khi bị đuổi khỏi gia đình. Sự việc này không chỉ đơn thuần là thay tên đổi họ trong tiểu thuyết. Đấy thực sự là một hư cấu, nhưng là một hư cấu trên chính sự kiện của tác giả, và có thể thấy nỗi niềm không giả tạo của tác giả trong hư cấu: "Chỉ còn ba đồng xu. Đó không phải là tiền. Chưa bao giờ tôi nếm trải nỗi khuất nhục quái quỷ đến vậy. Nỗi khuất nhục như vậy không thể chịu nổi". Chính vì vậy mà người đọc có cảm tưởng Oba như chính là một Dazai được đưa vào văn chương và tiểu thuyết như là một tự bạch của chính tác giả. Đó là tính hấp dẫn lưỡng đôi của tiểu thuyết tư nói chung và Nhân gian thất cách nói riêng. Người đọc như vừa khai phá nhân vật của tiểu thuyết, lại như vừa khai phá chính tác giả.

2. Cấu trúc tiểu thuyết

Về mặt hình thức, Nhân gian thất cách có 5 chương. Chương đầu và cuối là lời nói đầu và lời cuối, dẫn nhập về câu chuyện và tự sự về nguồn gốc của câu chuyện. Ba chương ở giữa là cốt lõi của tiểu thuyết được viết ở dạng ba quyển sổ ghi chép. Như vậy ba chương ở giữa là tự sự lồng trong tự sự (chương đầu và cuối), mà điểm kết nối là bà chủ quán rượu, một người tình của Oba, và là người đưa ba quyển sổ ghi chép cho nhà văn. Ba chương ở giữa được xây dựng trên ba bức ảnh, xét theo trình tự thời gian, là diễn biến tuyến tính. Nhưng nếu phá bỏ kết cấu thời gian, đấy sẽ là ba cách tiếp cận cuộc sống con người của nhân vật tiểu thuyết. Cách đầu là cách tiếp cận bằng hình ảnh của một con người ngoan ngoãn. Cách thứ hai là cách tiếp cận kiểu quái. Ở cách cuối cùng là đồi phế. Có thể xem như đấy là ba chân vạc của cõi người. Cấu trúc như vậy sẽ phủ khắp các phổ của nhân sinh, làm nổi bật tính hiện sinh của tác phẩm. Con số ba là một con số ma quái. Nhiều hơn ba sẽ là một nhàm chán. Thực sự, tôi không rõ con số ba có ý nghĩa mỹ học gì không, nhưng giả sử không phải là ba quyển sổ ghi chép mà là năm quyển sổ ghi chép thì điều gì sẽ xảy ra? Mỹ học của năm quyển sổ hẳn phải khác với mỹ học của ba quyển sổ. Song có lẽ cuộc đời của một con người cũng không nên thử nghiệm một điều gì đó quá ba lần.

3. Quái

Ba cách tiếp cận cuộc sống con người của Oba chính là ba dạng biến hóa của một cá nhân. Quái (obake) là một thể loại yêu quái trong văn hóa dân gian Nhật Bản để chỉ loài có khả năng biến hóa, tồn tại tạm thời trong một hình dạng nhất định. Quái là từ mà một người bạn của Oba thốt lên khi xem bức chân dung tự họa của van Gogh. Từ vừa được thốt lên này đã chấn động Oba. Không phải chỉ vì Oba cũng có bức chân dung tự họa quái như thế, mà vì chính tâm hồn thực sự che dấu bấy lâu nay của Oba như được sổng ra. Nói như vậy, không có nghĩa Oba là một con quái đội lốt người, hay quái ở trong người. Oba là một con người thật sự, chỉ do sự mất định hướng và không đúng cách trước một cõi người không thể hiểu nổi, không thể cảm nhận nổi, không thể đồng hành nổi, không thể chấp nhận nổi mà những hình thức biến hóa để phù hợp với con người như một con quái đã xảy ra. "Cả cuộc đời tôi toàn là sỉ nhục. Tôi thậm chí không thể phỏng đoán được cần phải như thế nào để sống một cuộc sống của nhân gian", lời tự thú của Oba ngay từ những dòng đầu tiên trong quyển sổ ghi chép của mình. Đấy là cú hích khởi đầu cho những biến hóa, một quái hóa con người. Lần biến hóa đầu tiên, Oba là một người con ngoan ngoãn. Cậu bé dường như có nụ cười rất khả ái, nhưng hai tay lại nắm chặt. Cậu bé luôn che dấu những ý nghĩ thực sự của mình bởi vì không hiểu nổi thế giới xung quanh. Lần biến hóa thứ hai, với nỗi sợ con người và mong muốn không khác người, Oba cố trở thành một tên pha trò. Sau khi tâm hồn che dấu bấy lâu được sổng ra, Oba cố gắng tìm tới cuộc sống của một con người tiếp cận với thế giới xung quanh qua rượu và gái. "Tôi chẳng bao giờ nghĩ gái điếm như là con người hay thậm chí như là phụ nữ. Họ dường như giống như những người ngu đần hay điên rồ. Thế nhưng trong vòng tay của họ tôi cảm thấy an toàn tuyệt đối, tôi có thể ngủ ngon lành". Đấy chính là một hình thức biến hóa tiếp nhận một cộng đồng nhỏ (gái điếm) như một nhân gian, như thấy đấy là nơi chốn của mình, mình thuộc về nơi đấy, không cần phải che đậy hay giấu giếm, như ở cõi người trước đây. Kết thúc cuộc biến hóa lần thứ hai là một cú tự tử bất thành như một dấu hiệu cho thấy sự thất bại của một cố gắng thành nhân. Lần biến hóa cuối cùng là một chuỗi gắng gượng thành người, biến hóa như đồ thị của một hình sin, lúc lên đỉnh tưởng như yên ổn một cuộc sống con người bình thường, rồi ngay đấy lại thất bại xuống đáy, và kết quả là một phế nhân, một người "cả hạnh phúc lẫn bất hạnh đều không có". Tôi nhớ tới nhân vật Đại dương trong tiểu thuyết Solaris của Lem. Đại dương là một thực thể bí ẩn trong vũ trụ, tìm cách tiếp cận với con người, hóa thành những con người mà tâm trí của người được tiếp cận hướng tới. Ba lần tiếp cận con người của Đại dương là ba lần thất bại. Bản chất của Oba, không phải như Đại dương, một hình thức phi nhân, mà là một con người. Con người thất bại trở thành một phần tử của nhân gian - con người. Một thất cách ở cõi người. Một phế nhân như Oba cảm nhận sau ba lần biến hóa bất thành. Đấy là vấn đề về chủ thể con người.

4. Hiện sinh

Chủ nghĩa hiện sinh có nhiều khuynh hướng khác nhau, nhưng trung tâm của chủ nghĩa hiện sinh là tính độc nhất vô nhị của sự tồn tại phi lý của con người. Ngay từ những dòng đầu tiên trong quyển sổ ghi chép của mình, Oba đã viết: "Cả cuộc đời tôi toàn là sỉ nhục. Tôi thậm chí không thể phỏng đoán được cần phải như thế nào để sống một cuộc sống của nhân gian". Đấy chính là sự mất phương hướng, không xác định trước một nhân gian dường như phi lý và vô nghĩa. Ngay từ lúc còn nhỏ, Oba đã cảm thấy sự tồn tại của những thứ xung quanh dường như không phi lý thì vô nghĩa, chẳng hạn như Oba từng nghĩ như vậy về xe điện ngầm hay ăn uống. Cho đến tận cuối cùng của những dòng ghi chép, cảm tưởng của Oba về sự tồn tại của mình là "cả hạnh phúc lẫn bất hạnh đều không có". Đó là kết quả của các thái độ hiện sinh, một sự trống rỗng, vô nghĩa của sự tồn tại của cá nhân. Các biến hóa của Oba, xét trên khía cạnh hiện sinh, chính là trải nghiệm của một cá nhân con người không phù hợp với xã hội xung quanh. Ba cách biến hóa là ba giai đoạn trải nghiệm về sự phi lý của cuộc sống con người. Giai đoạn đầu là sự phi lý của những thứ tồn tại xung quanh, như một đối nghịch với sự tồn tại của cá nhân. Giai đoạn tiếp theo là nỗi sợ hãi con người và dẫn tới sự vô nghĩa của cuộc sống con người, mà kết quả là cú tự tử ở Kamakura. Giai đoạn cuối cùng là nỗ lực phản kháng cuối cùng của cá nhân trước sự tồn tại phi lý của cuộc sống của con người. Sự phản kháng đó tồn tại dưới hình thức sa đọa và trụy lạc. Nỗ lực phản kháng đó càng gia tăng thất vọng về nhân gian, mà kết quả tất yếu của chúng là một thất cách cõi người. Nhân gian trở thành địa ngục của con người. Kết cục của chuỗi trải nghiệm hiện sinh của Oba là một nhân gian vô nghĩa, chân lý của cõi người chỉ là "mọi thứ dần trôi qua". Dazai viết Nhân gian thất cách sau tác phẩm Người xa lạ của Camus 6 năm. Do vậy mà tôi nghĩ rằng Dazai đã chịu ảnh hưởng của Camus. Nếu ở Camus là câu văn bất hủ "Hôm nay mẹ tôi mất, hay hôm qua, tôi cũng không biết nữa" thì ở Dazai ta gặp lại cảm giác trống rỗng tương tự của Oba khi nghe tin người cha của mình mất: "Tôi đã đánh mất năng lực khổ đau". Nhân gian thất cách không chỉ là một tiểu thuyết tư, nó đồng thời còn là một tiểu thuyết hiện sinh thực thụ. Như vậy đặc tính hiện sinh của tiểu thuyết vừa mang tính hư cấu của tiểu thuyết, vừa mang tính tự thuật của tác giả.

5. Những vấn đề khác

Nhân gian thất cách có thể gợi mở nhiều hướng tiếp cận khác mà tôi sẽ không đề cập tới. Chẳng hạn vai trò của người cha như thế nào đối với cuộc đời của Oba. Xung quanh Oba toàn phụ nữ, nhưng tuyệt nhiên hình ảnh của bà mẹ Oba hoàn toàn vắng bóng trong tiểu thuyết. Liệu những đặc điểm này có ảnh hưởng tâm sinh lý thế nào đến nhân vật Oba. Trên thực tế, bà mẹ của Dazai bệnh tật và Dazai lớn lên không được mẹ chăm sóc. Những người phụ nữ quanh Oba đều là những cá nhân, xét trên khía cạnh nào đấy, đều lỡ dở, và cũng là những dạng "thất cách" ở cõi người. Nỗi khủng hoảng về sự tồn tại của cá nhân con người đối lập với xã hội dường như là tinh thần của thời đại mang tính toàn cầu trong thời của Dazai. Ở Việt Nam, hiện tượng như vậy trong cùng thời điểm (thập niên 1940) không rõ nét lắm, nhưng có thể thấy chút gì đó ở Vũ Hoàng Chương (Lũ chúng ta lạc loài dăm bảy đứa / Bị quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh) hay thậm chí là ở Nguyễn Tuân (Chiếc lư đồng mắt cua). Cách mạng tháng 8 đã thu hút năng lực của tất mọi người theo hướng khác. Vậy hiện nay, tinh thần của thời đại là gì và điều gì đang được phản ánh ở văn chương thế giới?

Phim: Nhân gian thất cách

2011-09-10T19:16:00.001+07:00

Tôi thường thích xem các bộ phim được dựng từ các tác phẩm văn học. Điện ảnh là một cách đọc văn học. Xem phim là đọc (hay đọc lại) tác phẩm văn học qua thẩm mỹ của những người làm phim. Nhân gian thất cách (Ningen Shikkaku) là bộ phim được dựng từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Dazai Osamu, do đạo diễn Arato Genjiro dàn dựng. Tôi chưa từng xem một bộ phim nào khác của đạo diễn Arato. Bộ phim được làm nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Dazai Osamu, nhưng không nằm trong số ba bộ phim kỷ niệm sinh nhật bách tuế của Dazai Osamu. Trên một phương diện nhất định, bộ phim Nhân gian thất cách có những nội dung trùng với bộ phim Vợ gã Villon, bởi vì cả hai đều khai thác nội dung của tiểu thuyết Nhân gian thất cách. Bộ phim Nhân gian thất cách bám khá chặt vào tiểu thuyết và không đưa thêm các nội dung khác từ các tác phẩm văn học khác của Dazai Osamu như bộ phim Vợ gã Villon.

Chiếc đĩa hát với bản Ave Maria nhẹ nhàng và một người đang ngủ ngục trên bàn ở một tiệm rượu mở đầu cho bộ phim như muốn nói rằng câu chuyện của phim như là trong một giấc mộng. Cảnh phim hội tụ vào một bức ảnh cũ, có một cậu bé duy nhất ở giữa ảnh và giữa những cô gái. Cậu bé hơi mỉm cười, nhưng hai tay nắm chặt. Đấy là chi tiết trong nguyên bản tiểu thuyết: Một người đang cười không thể hai tay nắm chặt. Chi tiết rất nhỏ này nếu không đọc tiểu thuyết thì không thể nhận ra trong phim, tuy cảnh đó trong phim trôi đi rất chậm. Đấy không phải là nụ cười, chỉ là các nếp nhăn của da tạo ra hình vẻ của một nụ cười. Đấy là chi tiết đem lại cảm giác rằng cậu bé đang chịu đựng một điều gì đó khác thường. Đấy là mở đầu cho câu chuyện về một con người, một thất cách ở cõi người, một phế nhân trong cách nhìn của đa số nhân gian. "Thất cách" là từ có trong từ vựng của tiếng Việt, nhưng rất ít được sử dụng ở thời hiện đại. "Thất cách" là cách thức và yêu cầu không phù hợp với nhận thức phổ biến chung, và trong bất kỳ tình huống nào nó không đồng nghĩa với "thất lạc", một sự mất mát hay đánh mất. Đó chính là hiện sinh. Giống như trong tiểu thuyết, bộ phim là ba đoạn nối tiếp kể về cuộc đời của một con người, từ nhỏ, lớn lên và đồi phế, tương ứng với ba quyển sổ ghi chép, tương ứng với ba bức ảnh. Một con người cố gắng trở thành con người như mọi người khác, nhưng đều không đạt được, không phù hợp với cõi người và thất bại. Cách sống của anh trở thành thất cách. Lúc nhỏ, để cảm thấy mình hòa nhập với bạn bè, anh vờ làm những trò có thể gây cười. Có một người bạn nhận ra. Người bạn đưa ra ba nhận xét mà hai trong số đó trở thành định mệnh của anh: được nhiều phụ nữ yêu, là một thứ quái vật (obake), tương lai là một họa sĩ vĩ đại. Đoạn hai và đoạn ba là tiến triển của câu chuyện xoay quanh các chủ đề như vậy. Xung quanh anh lúc nào cũng có những người phụ nữ. Thậm chí có lần anh mong muốn được tới một nơi không có phụ nữ. Nhưng những ước vọng như vậy đều trở nên thất cách. Thái độ hiện sinh trong một cõi con người. Kết thúc bộ phim là kết thúc bản Ave Maria, và người ngủ ngục ở quán rượu tỉnh dậy, như vừa qua một giấc hoàng lương quái vật. Đó chính là anh, Oba Yozo, nhân vật chính của bộ phim. Bộ phim kết thúc với bức ảnh thứ ba, một người đàn ông không xác định được tuổi tác, không cười, một khuôn mặt không có sinh khí, không có gì để nhận thấy, và lời lẩm bẩm "Bản thân tôi bây giờ cả hạnh phúc lẫn bất hạnh đều không có. Chỉ đơn thuần là mọi thứ dần trôi qua".

Bộ phim Nhân gian thất cách bám rất sát tác phẩm văn học, ngoại trừ nhà thơ có thật ngoài đời, Nakahara Chuya, không có trong nguyên bản văn học, đã được đưa vào bộ phim. Vẫn có những đoạn mà tôi cho rằng đạo diễn đã xử lý không phù hợp. Đạo diễn đã cho nhân vật chính bạt tai người bạn khi người bạn nói đùa về cô em họ, để dẫn tới tai người bạn bị ù và nhân vật chính ngồi lấy ráy tai cho người bạn. Trong nguyên bản văn học, hai người chạy dưới mưa và vì nước vào tai nên tai người bạn bị ù. Nguyên bản văn học logic hơn, bởi vì tôi không hình dung được một con người như vậy, một người không nổi giận đùng đùng ngay cả khi nhìn thấy vợ mình bị cưỡng bức lại có thể nổi giận bạt tai người bạn. Cách xử lý trong bộ phim hoạt hình Nhân gian thất cách phù hợp với nguyên bản văn học. Hay như cách nhân vật chính lần đầu gặp người con gái bán bar trong một quán rượu là đoạn phim khác với nguyên bản văn học. Bộ phim hoạt hình Nhân gian thất cách cũng xử lý khác với nguyên bản văn học. Nhưng tôi thích cách xử lý trong bộ phim hoạt hình hơn. Nỗi sợ con người đã đưa nhân vật chính la cà ở các quán rượu, ở bộ phim hoạt hình, được xử lý thành nỗi sợ, chạy trốn mật vụ, ẩn nấp dưới váy phụ nữ. Sự yên bình khỏi nỗi sợ con người là đến với đàn bà.

Bộ phim có sự góp mặt của các diễn viên đang lên như Ikuta Toma, Ishihara Satomi, nhưng thật khó nhận xét về diễn xuất của họ trong phim. Nhân gian thất cách không phải là một bộ phim xuất sắc, nhưng là một cách đọc xem được về một tác phẩm văn học nổi tiếng, và về một nhà văn quái lạ của nền văn học Nhật Bản.

Ghi chú về obake

2011-09-09T23:18:00.000+07:00

Hồ ly (yako, dã hồ)

Văn hóa Nhật Bản rất phong phú về thể loại yêu quái. Có thể phân loại làm ba loại chính: yêu quái (yokai), quái vật (obake) và ma (yurei, u linh). Yêu quái thường được phân định là loại có cư trú ở một nơi nhất định, ví dụ như kappa ở dưới nước. Tôi tạm gọi obake là quái vật. Từ obake có gốc là từ bakeru, có nghĩa là biến hóa. Obake để chỉ loại có khả năng biến hóa như hồ, ly, mộc tinh ... Ma chính là u linh, linh hồn của người chết chưa siêu thoát. Quỷ (oni) thuộc loại yêu quái.

Đặc điểm chính của obake là biến hóa, có khả năng thay đổi hình dạng của mình một cách tạm thời. Sự biến hóa này khác với khái niệm metamorphosis (biến thái), một sự thay đổi hình thái. Obake là khái niệm quan trọng trong truyện Nhân gian thất cách của Dazai Osamu, còn metamorphosis là tên gọi của một tiểu thuyết của Kafka. Trong một số cách dịch, obake trong Nhân gian thất cách được dịch tương đương với daemon, monster hay ghost. Nhưng rõ ràng obake không phải là quỷ hay ma.

Tranh sơn mài chùa Thiên Mụ của Nguyễn Gia Trí

2011-09-05T22:51:00.001+07:00

Tôi biết đến bức tranh Chùa Thiên Mụ của Nguyễn Gia Trí có thể nói bằng một chữ duyên. Tôi được thuê đọc (trả phí theo Chuyên mục trả lời các câu hỏi) bài chữ Hán trên bức tranh. Lúc đọc đấy tôi không biết bài chữ Hán là một phần của bức tranh. Tôi cứ ngỡ đấy là một bức trướng, hoành phi hay thư pháp nào đấy. Khi đọc xong tôi mới được cho biết bức tranh sơn mài của Nguyễn Gia Trí và bài viết về nó. Tuy chỉ được xem qua ảnh chụp, tôi vẫn nghĩ rằng đấy là duyên.

Tôi không biết bức sơn mài nhìn thật ngoài đời như thế nào. Tôi không thể cảm thấy những đốm vàng li ti trên bức tranh đấy. Có thể nói đấy lại là hai chữ vô duyên. Nhờ đọc được bài chữ Hán trên bức tranh mà tôi tra ra được đấy là một khúc ca của Bắc Tông: khúc Phổ trần sát.

Khổ hải trung nghiệp thủy di mang
Ái hà gian hắc lưu hoảng dạng
Thùy thí na từ bi tuệ quang
Tế trầm luân vô biên vô lượng
Hiển từ hàng, chiêu linh huống

Khúc Phổ trần sát có nghĩa:

Trong bể khổ nước nghiệp mênh mang
Trên dòng Ái hà luồng nước đen sâu sóng sánh
Ai thí cho bao nhiêu ánh sáng của từ, bi, tuệ
Vượt qua trầm luân vô biên vô lượng
Hiển từ vượt qua, chiêu linh hồn ban cho

Giờ đây tôi thấy bức tranh mang ý nghĩa sắc nét: một Khổ hải đồ. Tôi tìm thấy trên mạng một bức Khổ hải đồ với bài Phổ trần sát viết ở trên. Bố cục của bức Khổ hải đồ có điểm gì đấy tương đồng với bức Chùa Thiên Mụ. Cũng một con thuyền trên một dòng sông nước, một bến bờ và khúc Phổ trần sát. Tất nhiên bức Chùa Thiên Mụ có tính nghệ thuật cao hơn, thâm ý hơn.

Dòng Hương trong bức Chùa Thiên Mụ giờ đây trở thành dòng Ái hà. Ái là một dạng thức của Thất tình. Trong kinh điển Phật giáo, Ái như một dòng sông. Con người nổi chìm nơi đấy, là nghiệp, là bể khổ. Bên kia bến bờ là giải thoát, vượt khỏi kiếp trầm luân. Dòng sông trong bức tranh của Nguyễn Gia Trí không còn thơ mộng, đặc điểm cố hữu của dòng Hương, mà với những mảng vàng nhìn như một dòng sông dữ dằn như muốn nhấn chìm con thuyền mong manh đang tìm tới bến. Chùa Thiên Mụ trở thành bờ bên kia của dòng Ái hà, nơi cập bến qua bể khổ. Nhưng trong bức tranh của Nguyễn Gia Trí, bờ giải thoát - chùa Thiên Mụ đấy nhìn sao thật ảm đạm và phôi pha. Nơi đấy không còn tình. Sự sống khô héo và tàn phai. Tôi nhớ tới bức tượng La Hầu La Đa ở chùa Tây Phương: khô héo, mỏi mệt và hoài nghi. Con đường tới cõi Phật, vốn đã khó khăn và gian nan, nhưng cái đích, nơi đến, nơi cập bờ đấy có thật là viên mãn, hay đấy cũng chỉ là ảo ảnh của một thực tại đầy khiếm khuyết và đấy cũng chỉ là một chốn phôi pha? Tôi nhớ tới câu kệ của Thiền sư Quảng Nghiêm: Ly tịch phương ngôn tịch diệt khứ / Sinh vô sinh hậu thuyết vô sinh. Thoát khỏi tịch diệt rồi mới nói về tịch diệt, sinh vào cõi vô sinh rồi mới bàn về vô sinh. Ở chốn trần sát nói về giải thoát không khéo chỉ là lộng ngôn.

Chùa Thiên Mụ và sông Hương chắc không phải là một chủ đề mới. Khổ hải cũng không phải là một chủ đề mới. Kết hợp hai chủ đề không mới thành một cảm hứng mới và đẹp. Phải chăng đó là điều kỳ diệu của nghệ thuật?

Nhượng bộ vô nguyên tắc và nhượng bộ có nguyên tắc về chủ quyền

2011-08-31T16:25:00.001+07:00

Ông Nguyễn Chí Vịnh hay có những phát biểu mà thiên hạ la trời. Lần trước ông Vịnh phát biểu về đàm phán song phương, đa phương, một số người túm ngay lập tức chữ "song phương" lên án Việt Nam từ bỏ lập trường "đa phương", không cần hiểu chỗ nào là song phương, chỗ nào là đa phương, có những chỗ ta mong được song phương mà nào đã được. Giờ đây Philippines đang thỏa thuận với Trung Quốc khai thác dầu khí ở biển Đông thì đấy là song phương hay đa phương?

Mới đây ông Nguyễn Chí Vịnh phát biểu: "Việt Nam cũng không bao giờ nhượng bộ vô nguyên tắc về chủ quyền", ngay lập tức có những người túm lấy phê phán ngay, không có nhượng bộ vô nguyên tắc về chủ quyền thì có nghĩa là có thể có nhượng bộ có nguyên tắc về chủ quyền? Câu phát biểu của ông Vịnh không khó hiểu nếu xem xét các kết quả đàm phán về biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc. Tôi lấy ngay kết quả phân định vịnh Bắc bộ ở hải giới giữa đảo Bạch Long Vĩ và Hải Nam làm ví dụ. Theo một quan điểm nhất định đảo Bạch Long Vĩ là đảo có người ở, có nền kinh tế độc lập, nên hiệu lực của nó so với đảo Hải Nam phải tương đương, có nghĩa là đường biên giới trên biển phải chia đôi khu vực biển giữa đảo Bạch Long Vĩ và Hải Nam, hay nói cách khác hiệu lực của đảo Bạch Long Vĩ và Hải Nam là 50%. Nhưng theo kết quả phân định vịnh Bắc bộ, đảo Bạch Long Vĩ chỉ có hiệu lực 25%, còn đảo Hải Nam có hiệu lực 75%. Theo giải thích chính thức của nhà nước, đảo Bạch Long Vĩ nhỏ hơn đảo Hải Nam, nên hiệu lực chỉ có vậy và bù vào đấy, đảo Cồn Cỏ cũng là đảo nhỏ nhưng lại được hiệu lực 50% so với đảo Hải Nam. Đấy là nhượng bộ có nguyên tắc về chủ quyền. Đó chính là “áp dụng Luật biển quốc tế và tham khảo thực tiễn quốc tế" và “theo nguyên tắc công bằng, có tính đến mọi hoàn cảnh hữu quan trong vịnh để đi đến một giải pháp công bằng”, theo lời Bộ trưởng Ngoại giao lúc bấy giờ là Nguyễn Dy Niên. Như vậy ông Nguyễn Chí Vịnh chỉ phát biểu lại nguyên tắc mang tính thực tiễn của đàm phán phía Việt Nam.

Nếu em xa

2011-08-29T22:11:00.001+07:00

Một chiếc lá ngô đồng rụng. Một mùa thu đã sang. Một bài hát chiều mưa.

Trả lời câu hỏi: Vụ cô gái tát cảnh sát

2011-08-27T13:08:00.000+07:00

Tám Huế: Trường hợp cô bé tát CSGT, liệu cô bé có được giảm án, thành án treo trong phiên phúc thẩm không, và vì sao?

Trả lời:
Tôi là người không tán thành quan điểm "có tình, có lý" trong pháp luật. Nhưng quan điểm này đã trở thành truyền thống văn hóa của người Việt nên khi xem xét các vấn đề không thể bỏ qua được. Đặc điểm tâm lý của con người luôn có xu hướng có cảm tình với những người ở thế yếu. Ở người Việt đặc điểm này càng nổi bật. Có thể thấy khi video clip quay cảnh cô gái tát cảnh sát được công bố mọi người tỏ ra rất phẫn nộ với hành vi của cô gái, vì khi đó cảnh sát ở vào thế yếu, người bị tấn công. Nhưng ở phiên tòa, tình thế đã ở hướng ngược lại: cô gái ở vào thế yếu. Do vậy cảm tình của công chúng giờ lại hướng tới cô gái. Dư luận trong công chúng lại càng trở nên ồn ào hơn khi thấy có những bất đối xứng giữa người dân và công quyền trong những tình huống tương tự. Viên cảnh sát đạp vào mặt một người có hành vi biểu tình chưa được chấp thuận khi giải tán vụ biểu tình đó không bị truy tố, chỉ bị đình chỉ công tác theo những nguồn tin không chính thức. Thực ra, vụ đạp mặt kia và vụ tát mặt này có bản chất khác nhau, nhưng dư luận vốn không có trí óc đã bị tình cảm kéo đi. Vụ đạp mặt là hành vi lạm dụng quyền hạn khi thi hành công vụ, còn vụ tát mặt là chống người thi hành công vụ. Ở vụ đạp mặt khi người bị hại đồng ý bãi nại thì không có lý do gì để khởi tố vụ án và hình thức kỷ luật đình chỉ công tác là hợp lý. Ở vụ tát mặt người bị hại không đồng ý bỏ qua, do vậy truy tố là hợp lý. Về bản chất, luôn có sự bất đối xứng giữa dân chúng và công quyền, nhất là trong thực tiễn luật pháp của Việt Nam. Ở đây có 2 lý do: lý do thứ nhất là quan hệ giữa dân chúng và công quyền là mối quan hệ bất đối xứng. Ví dụ nếu nhân viên công quyền lạm dụng quyền hạn khi thi hành công vụ, thì anh ta luôn có cơ hội thuyết phục người bị hại bãi nại, và theo như tôi thấy rất nhiều trường hợp là thành công. Ở trường hợp ngược lại, chống người thi hành công vụ, khả năng người chống lại nhân viên công vụ thuyết phục người bị hại hay cơ quan công quyền bãi nại là rất thấp, nếu như không muốn nói là không thể. Lý do thứ hai các văn bản pháp luật ở Việt Nam cũng thể hiện sự bất đối xứng giữa người dân và công quyền. Điều này rất dễ hiểu, bởi vì các văn bản pháp luật đấy được chính cơ quan công quyền soạn thảo và được thông qua ở một Quốc hội mà đại biểu thuộc cơ quan công quyền chiếm đa số. Phân tích như vậy để thấy rằng tính bất đối xứng giữa người dân và công quyền là một tồn tại khách quan và mang tính thực tiễn. Nhưng dư luận xã hội không bao giờ đủ bình tĩnh phân tích để có những nhận định khách quan, và luôn tạo ra những áp lực nhất định trong phán quyết pháp luật "có tình, có lý".

Ở vụ cô gái tát cảnh sát này phải thấy rằng khung hình phạt thấp nhất là phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hay phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm (khoản 1 điều 257 Bộ luật Hình sự). Giữa hai mức hình phạt đấy không còn mức hình phạt nào khác. Tôi luôn cảm thấy tiếc hình phạt ở Việt Nam không có hình phạt lao động công ích. Nếu có hình phạt như vậy thì tôi cho rằng hình phạt hợp lý ở vụ án này là lao động công ích. Hình phạt cải tạo không giam giữ thường được hiểu là án treo, và ít có tính răn đe. Ở vụ án này cô gái sau khi tát cảnh sát đã có hành vi ăn vạ. Như vậy mức độ vi phạm của cô gái không phải là quá nhẹ. Tôi cho rằng trong vụ án này, án treo thì nhẹ, mà phạt tù thì nặng. Nếu tôi là thẩm phán thì tôi sẽ ra hình phạt thế nào? Quả thật tôi cảm thấy rất khó khăn. Với khung hình phạt của luật pháp Việt Nam như vậy, tôi đành lòng tuyên phạt 6 tháng tù giam. Mức tuyên phạt như vậy vẫn tạo ra dư luận xã hội, và nhất là những người chống lại chế độ sẽ lợi dụng phóng đại tuyên truyền những bất đối xứng giữa dân chúng và công quyền nhằm tạo ra khoảng cách giữa người dân và chế độ. Có lẽ khi tuyên phạt cần phải cân nhắc mức độ ảnh hưởng trong xã hội và những hệ quả của nó.

Như vậy tôi cho rằng phiên tòa phúc thẩm sẽ giảm án cho cô gái. Mức hình phạt án treo hay giảm thời gian giam giữ sẽ phụ thuộc vào áp lực giữa Bộ Công an và dư luận xã hội. Áp lực nào mạnh hơn phán quyết của phiên tòa phúc thẩm sẽ theo hướng đấy.

Wikileaks: Giỗ đầu ông Võ Văn Kiệt

2011-08-26T22:37:00.000+07:00

Sau một thời gian dài, Wikileaks công bố hàng loạt điện tín liên quan tới Việt Nam. Trong một điện tín về dịp giỗ đầu ông Võ Văn Kiệt, điện tín của Lãnh sự quán Mỹ ở Sài Gòn cho biết văn phòng của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ra lệnh cho báo chí Việt Nam đăng bài viết của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhân dịp giỗ đầu ông Võ Văn Kiệt trên trang nhất các báo và không được đăng bài viết nào về ông Võ Văn Kiệt trước bài báo của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Điện tín còn cho biết di nguyện của ông Võ Văn Kiệt đã bị Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Chính quyền phớt lờ.

Hoa cây hồng

2011-08-26T19:07:00.001+07:00

Không phải là hoa hồng, mà là hoa của cây hồng. Hoa cây hồng không đẹp, không đặc sắc, không có gì đặc biệt. Quả hồng đặc sắc hơn rất nhiều. Nhưng ở chốn này tôi thấy quả hồng chưa chín, vẫn hãy còn xanh. Độ tháng nữa có lẽ những quả hồng sẽ chín đỏ vàng trên những cành cây trụi lá. Người Nhật, người Trung Quốc đều gọi cây hồng là cây thị. Cây hồng, cây thị là các cây thuộc cùng một chi, chỉ khác loài. Cây hồng có tên khoa học là Diospyros kaki, còn cây thị có tên khoa học là Diospyros decandra. Mùa hồng, mùa thị đều vào dịp Trung thu.

Issa có bài haiku sau:

柿の花おちてぞ人の目に留る
kaki no hana ochite zo hito no me ni tomaru

Hoa hồng rụng
mắt người mới nhận ra

Cây hồng ra hoa không có gì đặc sắc, không ai nhận thấy. Chỉ khi hoa rơi xuống đất, người đời mới nhận ra chúng. Nỗi buồn và đồng cảm sâu thẳm về một loài hoa. Tôi không biết đó có phải là nỗi đồng cảm với những con người mờ nhạt, dường như không ai thấy có họ ở cõi nhân gian. Khi họ ra đi chúng ta mới nhận ra họ đã từng có mặt ở đời. Chỉ vậy thôi, trong một khoảnh khắc, một chút nhói lên, rồi lại bình lặng như mặt nước hồ mới chớm mùa thu.

(theo yêu cầu câu hỏi của Hoa Ngâu)

Phim hoạt hình: Nhân gian thất cách

2011-08-25T18:48:00.001+07:00

Nhân gian thất cách là bộ phim hoạt hình 4 tập nằm trong chùm phim Văn học xanh của Nhật Bản. Bộ phim được dựng theo tác phẩm cùng tên của Dazai Osamu.

Ở tập 1 của bộ phim, đoạn nhân vật chính ẩn nấp trốn mật vụ, khi xem tôi chợt nhận ra ý tưởng giống hệt một đoạn trong một tiểu thuyết nổi tiếng và cũng đã được dựng thành phim. Đoạn đó không giống với nguyên tác Nhân gian thất cách. Như vậy có thể nghĩ đạo diễn dựng phim hoạt hình đã lấy ý tưởng từ tác phẩm nổi tiếng vừa nói tới.

Giờ đây khi nghĩ về Nhân gian thất cách, tôi chợt hỏi liệu có bao nhiêu người có thể nhận thấy những đặc điểm mà tôi đã từng nhận thấy?

Thông báo: Chuyên mục trả lời các câu hỏi

2011-08-25T14:15:00.001+07:00

Tôi mở chuyên mục trả lời các câu hỏi của bạn đọc và thu lệ phí. Lệ phí cho mỗi câu hỏi là 500 000 đồng. Bạn đọc nêu câu hỏi và nếu tôi đồng ý trả lời thì bạn đọc chuyển số tiền trên vào Quỹ Từ thiện của báo Thanh niên dưới tên Đông A. Câu hỏi có thể thuộc bất kỳ lĩnh vực nào, về bất cứ vấn đề nào mà tôi có thể trả lời được, chẳng hạn như "Theo quan điểm cá nhân, làm thế nào để Luật Biểu tình có thể ra đời?". Ngoài ra, xin lưu ý nếu câu trả lời của tôi không làm hài lòng người đặt câu hỏi thì lệ phí không hoàn lại cho người đã đặt câu hỏi. Tôi cam kết sẽ trả lời câu hỏi bằng khả năng tốt nhất có thể mà tôi có.

Nghị định 38/2005/NĐ-CP: những điểm hạn chế

2011-08-22T18:07:00.001+07:00

Tìm hiểu về Nghị định số 38/2005/NĐ-CP tôi thấy Nghị định có những điểm hạn chế sau. Nghị định tuy có đưa ra thủ tục đăng ký tập trung đông người nơi công cộng (Điều 8) và thời hạn xem xét đăng ký tập trung đông người nơi công cộng (Khoản 2 Điều8), nhưng Nghị định không có chế tài quyền từ chối cho phép tập trung đông người nơi công cộng. Điểm này dẫn tới các cơ quan có thẩm quyền có thể từ chối cho phép tập trung đông người nơi công cộng mà không có lý do một cách thỏa đáng. Điều này dẫn tới trên thực tế quyền tập trung đông người ôn hòa hay biểu tình ôn hòa hoàn toàn phụ thuộc vào ý muốn của Chính quyền. Đây là điểm hạn chế lớn nhất của Nghị định 38, hạn chế quyền hiến định của người dân. Ngoài ra, Nghị định 38 có những điều khoản tạo ra sự bất đối xứng giữa người dân và Chính phủ. Các cơ quan, tổ chức chính thống có thể tổ chức mít tinh, biểu tình thoải mái, không cần xin phép, trong khi đó người dân phải xin phép. Nghị định 38 còn có điều khoản mà tôi thấy buồn cười (Khoản 2 Điều 11), tuy không buồn cười đối với tinh thần pháp luật "vừa tình, vừa lý" của văn hóa truyền thống Việt Nam. Điều khoản này tạo ra khó khăn cho cả 2 phía: phía người dân lẫn phía Chính quyền.

Do những hạn chế trên của Nghị định 38 mà Luật Biểu tình cần thiết phải có để phát triển xã hội một cách hài hòa, đồng thời đảm bảo những quyền cơ bản của người dân được Hiến pháp quy định.

Biểu tình không phải là quyền mặc định

2011-08-21T14:49:00.001+07:00

Có nhiều người cho rằng biểu tình là quyền mặc định bởi vì quyền đó được ghi trong Hiến pháp. Đó là một lối suy nghĩ không phải bao giờ cũng hợp lý, bởi vì biểu tình có thể xâm hại những quyền con người khác của những cá nhân khác và xã hội. Ví dụ hôm nay tôi thấy rất rõ. Khu vực quanh Hồ Gươm đang có các hoạt động văn hóa, nghệ thuật chào mừng Cách mạng tháng 8. Biểu tình ở khu vực đó rõ ràng phá hỏng các hoạt động văn hóa nghệ thuật đó. Như vậy trong xã hội luôn có những trường hợp mà hoạt động công cộng của nhóm người này mâu thuẫn với hoạt động công cộng của nhóm người khác. Do vậy cần phải có luật để điều chỉnh các hành vi công cộng để có một xã hội hài hòa. Và như vậy cần phải thấy rằng biểu tình không phải là quyền tiên quyết. Để một xã hội hài hòa biểu tình cần thiết phải chịu sự điều chỉnh của luật pháp.

Có những ý kiến cho rằng Việt Nam chưa có Luật Biểu tình nên quyền biểu tình là mặc định. Luận điểm như vậy không đúng. Đúng là Việt Nam chưa có Luật Biểu tình. Hệ thống luật pháp của Việt Nam còn thiếu nhiều bộ luật và chưa hoàn chỉnh. Điều này ai cũng biết. Song không phải như vậy mà Việt Nam thiếu các văn bản pháp luật điểu chỉnh hành vi biểu tình. Nghị định 38/2005/NĐ-CP là văn bản pháp luật điều chỉnh hành vi biểu tình. Một số người cho rằng trong Nghị định 38 này không có một từ "biểu tình" nào, do vậy biểu tình không chịu sự điều chỉnh của Nghị định 38. Quan điểm như vậy là một kiểu ngụy biện. Nghị định 38 điều chỉnh hành vi tu tập đông người. Biểu tình là hành vi tụ tập đông người. Do vậy biểu tình chịu sự điều chỉnh của Nghị định 38. Kiểu ngụy biện cho rằng Nghị định 38 không điều chỉnh hành vi biểu tình chính là kiểu ngụy biện "ngựa trắng không phải là ngựa" đã có từ thời cổ xưa. Hơn nữa, ngay trong Nghị định 38 đã có nhấn mạnh "Quy định này không áp dụng đối với các hoạt động do các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tổ chức" thì phải thấy rằng Nghị định 38 điều chỉnh các hành vi biểu tình (trong ngôn ngữ chính thống là mít tinh, tuần hành hay biểu tình tùy từng trường hợp cụ thể), chứ không phải đơn giản là tụ tập đông người.

Nhưng rõ ràng Việt Nam cần phải có Luật Biểu tình để xã hội phát triển hài hòa.

Đi tìm văn bản gốc

2011-08-19T21:03:00.001+07:00

Theo các tin tức truyền thông, UBND Thành phố Hà Nội ra thông báo yêu cầu chấm dứt các hoạt động biểu tình tự phát. Tôi thử tìm văn bản gốc nhưng chưa tìm thấy. Văn bản lưu truyền trên mạng không phải là văn bản gốc. Bởi vì theo khoản 3 Điều 26 của Nghị định 110/2004/NĐ-CP quy định về việc đóng dấu treo như sau: “Việc đóng dấu lên các phụ lục kèm theo văn bản chính do người ký văn bản quyết định và dấu được đóng lên trang đầu, trùm lên một phần tên cơ quan, tổ chức hoặc tên của phụ lục kèm theo”. Như vậy văn bản lưu truyền trên mạng chỉ là phần phụ lục kèm theo của một văn bản chính thức khác. Dấu treo trên một văn bản không khẳng định tính pháp lý của văn bản đấy. Nó chỉ khẳng định văn bản đấy là một bộ phận của một văn bản chính, hay cùng lắm là một văn bản nội bộ mang tính thông báo để biết.

Thông báo như vậy của UBND Thành phố Hà Nội không phải là văn bản quy phạm pháp luật. Do vậy nó không phải đăng trên Công báo trước khi thi hành. Thông báo như vậy của UBND Thành phố Hà Nội cùng lắm là một văn bản hành chính.

Vậy văn bản gốc của thông báo này của UBND Thành phố Hà Nội như thế nào? Không có văn bản gốc thì mọi tranh luận về tính pháp lý của văn bản thật là vô nghĩa. Tôi cứ tưởng các "nhân sĩ trí thức hàng đầu của đất nước" có trình độ hiểu biết nhất định về pháp luật. Đến cái văn bản đóng dấu treo còn chưa thủng có ý nghĩa như thế nào mà đã vội bàn luận về pháp luật chẳng hóa ra làm trò cười cho thiên hạ sao?

Trí tịt

2011-08-19T11:15:00.001+07:00

UBND TP Hà Nội ra thông báo yêu cầu chấm dứt mọi hoạt động biểu tình tự phát trên địa bàn Hà Nội. Tôi đang chờ đợi xem cách thức biểu tình kết thúc như thế nào thì Hà Nội ra thông báo như vậy khiến cái sự chờ đợi của tôi trở nên tẻ nhạt. Một khi tư tưởng đã khánh kiệt thì thông báo của UBND TP Hà Nội lại trở thành phao cứu sinh cho các vị "nhân sĩ trí thức hàng đầu của đất nước". Đâm ra tôi lại thấy khó viết tiếp bài Sự khác biệt lớn lao.

Nhưng ở đây tôi muốn viết về vấn đề khác. Tôi là người thích tiên đoán, mặc dù đa số lần là tiên đoán sai. Tôi thử tiên đoán xem chủ nhật này ở Hà Nội có biểu tình không. Đoán cái này hơi khó vì thành phần biểu tình phức tạp quá. Cá nhân tôi chỉ thấy thành phần được gọi là "nhân sĩ trí thức hàng đầu của đất nước" là đáng quan tâm, những thành phần khác là bèo bọt. Do vậy tôi chỉ đoán về thành phần này sẽ có mặt biểu tình ngày chủ nhật không. Thành phần này cũng tạp nham, đồng thau loang loáng chứ đãi đâu ra vàng, dẫu chỉ vàng 18k, do vậy tôi chọn 2 người làm mẫu để tiên đoán. Một người là ông Chu Hảo, người thứ hai là ông Nguyên Ngọc. Tôi chọn 2 người để tiên đoán là có lý do của nó. Ông Chu Hảo có tên trong danh sách Đoàn chủ tịch của VUSTA, một tổ chức vừa mới được công nhận là một tổ chức chính trị. Ông Chu Hảo lại chuyên bàn luận về trí thức. Muốn biết cái tri và hành, lời nói và hành động của ông Chu Hảo thế nào thì xem chủ nhật này ông Chu Hảo có đi biểu tình không. Ông Nguyên Ngọc được chọn vì chủ nhật trước ông có mặt. Có người tụng ca là "đất nước đứng lên". Tôi muốn xem chủ nhật này thế nào, có phải là "đứng lâu cũng mỏi cho nên phải nằm". Ông Xuân Sách không khéo lại là thần thi, nhận xét về ai trúng phong phóc, song e chỉ có điều đứng chưa được 1 tuần đã mỏi phải đi nằm. Không khéo tôi phải đưa thêm khái niệm "trí thức co vòi". Nhưng nghĩ lại đã "co vòi" thì còn đâu là "trí thức". Nghĩ đi thì lại thấy chắc gì đã có "vòi" mà co. Có khi "vòi" bị tịt từ lâu rồi. Nan giải quá! Thôi đành chờ đến chủ nhật xem sự thể thế nào. Nhưng đã có mấy sự kiện im thin thít trước đây rồi: vụ đòi chầu Bộ Ngoại giao đến giờ đã tịt, vụ đòi họp báo cũng tịt nốt. "Trí tịt" nghe ra cũng không tồi.