Ghi chú: Ôn Gia Bảo nói gì?

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á, khi Tổng thống Mỹ Obama nêu vấn đề biển Đông ở cuộc họp hẹp của các nguyên thủ, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã đáp lại với một câu trích dẫn từ sách Lễ ký. Đa số báo chí đã dịch thoát ý câu nói này, ví dụ báo Thanh niên dịch là "nếu mình không đáp lại thì rất bất lịch sự". Nguyên văn Ôn Gia Bảo nói: "Lai nhi bất vãng phi lễ dã". Đây là câu văn trong thiên Khúc lễ của sách Lễ ký: "Vãng nhi bất lai phi lễ dã, lai nhi bất vãng diệc phi lễ dã", có nghĩa là qua mà không lại là không phải lễ, lại mà không qua cũng không phải lễ. Ở đây, một mặt Ôn Gia Bảo muốn nói rằng nếu ông không nói gì tới vấn đề biển Đông mà mọi người nói tới thì không phải lễ, mặt khác Ông Gia Bảo muốn ngầm nói rằng Tổng thống Obama nói tới biển Đông là "phi lễ". Mà theo như Khổng tử nói thì không phải lễ đừng nói, không phải lễ đừng nghe, không phải lễ đừng nhìn, có nghĩa là ý của Ôn Gia Bảo là ngầm bảo Tổng thống Obama đừng có nghe, đừng có nhìn, đừng có nói về biển Đông. Ở một tầng ý nghĩa khác, "lễ" là một khái niệm mang ý nghĩa như luật, nhưng lễ là để cho người trên, còn luật là dành cho người dưới. Như vậy Ôn Gia Bảo muốn nói rằng Mỹ và Trung Quốc cần phải hành xử theo lễ, còn mấy nước con con như Việt Nam, Phiippines mới cần đến luật, do vậy chúng nó mới nhắng lên đòi COC. Ý tứ là như thế.